พืชจำพวกหญ้า

พืชจำพวกหญ้า  ได้แก่  พรรณไม้ที่เป็นกอ  เป็นเถา  หรือเป็นต้นก็มี  มีทั้งเกิดอยู่บนบก  ในน้ำ  เกิดขึ้นบนเนินผา  กำแพงโบสถ์และบนเจดีย์เก่า ๆ  นำมาใช้เป็นอาหารสัตว์  และปรุงเป็นยาได้  ดังตัวอย่างต่อไปนี้

กกลังกา  (กกขนาก)  พวกหญ้าต้นกลม  หรือสามเหลี่ยมมน

  • ต้น  รสจืดเย็นขมน้อย  สรรพคุณ  ขับน้ำดีได้ตกลงลำไส้
  • ใบ  รสเย็นเบื่อ  สรรพคุณ  ฆ่าพยาธิ
  • ดอก  รสฝาดเย็น  สรรพคุณ  แก้แผลเปื่อยพุพองในปาก
  • ราก  รสขมเอียน  สรรพคุณ  แก้ช้ำใน  ขับโลหิตเน่าเสียให้ออกจากร่างกาย
  • หัว  รสขมเอียน  สรรพคุณ  บำรุงธาตุ  เจริญอาหาร  แก้เสมหะเฟื่อง

กะเม็ง  ไม้ต้นเล็กจำพวกหญ้า  มี  2  ชนิด  คือ  ชนิดดอกขาวและดอกเหลือง  กะเม็งมี รสเอียนและมีธาตุเหล็กเจือปนอยู่ด้วย

  • ต้น  รสเอียน  สรรพคุณ  ขับลมให้กระจาย  แก้จุกเสียดแน่นเฟ้อ  บำรุงโลหิต
  • ดอก  รสเอียน  สรรพคุณ  แก้ดีซ่าน  ตับอักเสบ
  • ราก  รสเอียน  สรรพคุณ  ขับลมในลำไส้และกระเพาะอาหาร

หญ้ากระต่ายจาม  ไม้ต้นเตี้ยใบเป็นฝอย

  • ต้น  รสจืดเย็น  สรรพคุณ  แก้ช้ำใน  แก้โลหิตคลั่งให้กระจายตกทวารหนัก แก้อาเจียนเป็นโลหิต

หญ้ากระทืบยอด  ไม้ต้นเล็กใบเป็นฝอย

  • ต้น  รสเย็น  สรรพคุณ  แก้ไข้  แก้ร้อนใน  ขับปัสสาวะ  ถอนพิษยาเบื่อเมา แก้สะอึก  ตำพอกแก้ฝีกาฬ  แก้แผลเรื้อรัง
  • ราก  รสเย็น  สรรพคุณ  แก้หนองใน  แก้นิ่ว

หญ้าเกล็ดหอย  ไม้เลื้อยตามพื้นดิน

  • ใช้ทั้งต้น  รสขมเย็นเล็กน้อย  สรรพคุณ  ลดความร้อน  แก้ไข้  แก้ร้อนในกระหายน้ำ

หญ้าเกล็ดหอยจีน  ไม้ต้นเล็กๆ

  • ใช้ทั้งต้น  รสเย็น  สรรพคุณ แก้พิษร้อนภายใน  แก้อาเจียนเป็นโลหิต  ผสมสุราอม แก้ลำคออักเสบ  แก้ฝีในลำคอ  แก้ต่อมน้ำลายและต่อมทอนซิลอักเสบ ตำพอกแก้ปวดฝี  แก้ฝีอักเสบ

หญ้าเกล็ดหอยเล็ก 

  • ใช้ทั้งต้น  รสขมเย็นเล็กน้อย  สรรพคุณ  แก้ร้อนในกระหายน้ำ  แก้พิษร้อนภายใน

ขัดมอน  ไม้ต้นเล็กๆ  จำพวกหญ้า

  • ราก  เป็นเมือก รสเผ็ด สรรพคุณ  แก้พิษไข้  ไข้กาฬ  แก้ไข้หัด สุกใส ดำแดง ฝีดาษ  แก้ร้อนใน  แก้เยื่อหุ้มสมองอักเสบ  แก้ปวดมดลูก

ขลู่  (หนาดวัว)  ไม้พุ่มต้นเล็กๆ  จำพวกหญ้า

  • ต้น  รสเหม็นขื่น  สรรพคุณ  ขับปัสสาวะ  แก้ปัสสาวะพิการ
  • ใบ  คั่วให้เกรียม รสหอมเย็น สรรพคุณ  ชงน้ำรับประทาน  ขับปัสสาวะ  แก้กระหายน้ำ
  • เปลือก รสเมาเบื่อเล็กน้อย  สรรพคุณ  ขับโลหิตประจำเดือน  ขับระดูขาว ขับปัสสาวะ  แก้กามโรค

หญ้าคา  ไม้กอ  ใบยาวแหลมคม

  • ราก  รสหวานเย็นเล็กน้อย  สรรพคุณ  ขับปัสสาวะ  แก้ร้อนในกระหายน้ำ  บำรุงไต  แก้ดีซ่าน  แก้ตับอักเสบ  แก้อ่อนเพลีย  แก้เบื่ออาหาร

โคกกระสุน  (กาบินหนี)  จำพวกหญ้า  ใบคล้ายผักกระเฉด

  • ต้น  ใบ  รสขมเล็กน้อย  สรรพคุณ  ขับปัสสาวะ  แก้กระษัย  แก้ปัสสวะพิการ

หญ้างวงช้าง  ไม่ต้นเล็ก ๆ

  • ใช้ทั้งต้น รสเย็น สรรพคุณ แก้พิษตานซาง ลดไข้ในเด็ก แก้กระหายน้ำ  ละลายก้อนนิ่ว  แก้โรคตา

จันใบหอม  ไม้ต้นเล็ก ๆ จำพวกหญ้า

  • ใช้ทั้งต้น  รสร้อน  สรรพคุณ  ขับลมนำไส้  ก้ำจุกเสียดแน่นเฟ้อ  แก้ปวดท้อง  แก้ธาตุพิการ  ขับโลหิตระดูสตรี

หญ้าชันกาด  (หญ้าหวาย)

  • หัว  รสจืดเย็น  สรรพคุณ  แก้ทางเดินปัสสาวะอักเสบ  ขับปัสสาวะ  แก้อาการบวมน้ำเนื่องจากโรคไตและโรคหัวใจ  ลดความร้อน  แก้พิษไข้กาฬ

หญ้าไซ  พืชจำพวกหญ้าเกิดอยู่ในน้ำ

  • ใช้ทั้งต้น รสจืดขื่น สรรพคุณ ขับฟอกโลหิตประจำเดือนสตรีให้เป็นปกติ แก้ปวดมดลูก บำรุงโลหิต

หญ้าดอกขาว  (หมอน้อย)

  • ต้น  รสขื่นเล็กน้อย  สรรพคุณ  ขับผายลม  แก้ปวดท้อง  แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ
  • ใบสด  รสเย็น  สรรพคุณ  ตำพอก  ถอนพิษ  แก้อักเสบ

หญ้าตีนกา   

  • ต้น  รสขมเย็น  สรรพคุณ  ลดความร้อน  แก้พิษไข้กาฬ  บำรุงหัวใจ  ตำผสมสุรา  ทาแก้ฟกบวมอักเสบ  แก้ปวดแสบปวดร้อนตามร่างกาย

หญ้าตีนนก     ไม้ต้นเล็กคล้ายหมากดิบน้ำค้าง

  • ต้น รสขม สรรพคุณบำรุงน้ำดี  บำรุงธาตุ แก้ไขเพื่อดี  แก้ร้อนในกระหายน้ำ

หญ้าใต้ใบ  (ลูกใต้ใบ) ไม้ต้นเล็ก ๆ

  • ใช้ทั้งต้น รสขมเย็น สรรพคุณระงับความร้อน แก้พิษไข้ แก้ไขมาลาเรีย แก้กามโรคขับระดูขาว ตำผสมสุราพอก แก้พิษฝี แก้ฟกบวม

ตำแยแมว (ตำแยตัวผู้)

  • ราก รสขื่น สรรพคุณ ขับเสมหะ ทำให้อาเจียน ทำให้ระคายเคืองทางเดินอาหาร

หญ้าถอดปล้อง  จำพวกไม้น้ำ

  • ต้น  รสจืดเย็น  สรรพคุณ  ขับปัสสาวะ แก้นิ่ว บำรุงไต  ขับระดูขาว

โทงเทง  (โคมจีน)

  • ใช้ทั้ง  5 รสเย็น  สรรพคุณ  แก้ต่อมทอนซิลอักเสบ แก้เจ็บในลำคอ  แก้ปวดแสบปวดร้อน ฝนหยอดตา แก้ตาแฉะ  แก้ปวดเคืองในลูกตา แก้ตาอักเสบ

หญ้าน้ำดับไฟ

  • ต้น ใบ ราก รสเย็น สรรพคุณ  ตำคั้นเอาน้ำทา แก้ปวดแสบปวดร้อน แก้แผลพุพอง
  • ใบ รสเย็น สรรพคุณ  ตำผสมสุรา  พอกแก้พิษฝี แก้ปวดบวม แก้พิษไฟไหม้ น้ำร้อนลวกสุมศีรษะเด็กเวลาเย็น แก้หวัดคัดจมูก
  • ราก รสเย็น  สรรพคุณ  แก้พิษสุนัขกัด

หญ้าน้ำนมราชสีห์

  • ต้น  รสขม  สรรพคุณ  แก้ปัสสาวะมีสีแดงเหลืองขุ่น บำรุงน้ำนม

หญ้าหนวดปลาดุก

  • ใช้ทั้งต้น รสขม สรรพคุณ  บำรุงโลหิต เจริญอาหาร แก้ไข้มาลาเรีย แก้ไข้   ผอมเหลือง แก้ไอ แก้หืด

หญ้าหนวดแมว (พยับเมฆ)

  • ต้น รสจืด สรรพคุณ  ขับปัสสาวะขับนิ่ว แก้กระษัย แก้ปวดเมื่อยบั้นเอว ใช้มากเป็นอันตราย กดหัวใจทำให้หยุดเต้นได้

หญ้าปราบ  (โด่ไม่รู้ล้ม)

  • ใช้ทั้งต้น  รสจืดขื่น  สรรพคุณ  แก้ไข  แก้กระษัย  แก้ปัสสาวะพิการ บำรุงกำหนัด

หญ้าปากควาย

  • ใช้ทั้งต้น  รสเย็น สรรพคุณ  ดับพิษกาฬ แก้ไขพิษไข้หัวทุกชนิด ช่วยย่อยอาหาร แก้พิษแก้ไข้ตรีโทษ

หญ้าปืนตอ  ไม้เลื้อยพาดพันต้นไม้

  • หัว  รสหวานเล็กน้อย  สรรพคุณ  บำรุงกำลัง บำรุงตับ ปอด หัวใจ

ไผ่  พืชจำพวกหญ้า เป็นกอ  ตระกูลเดียวกันมีดังนี้

  • ไผ่ป่า  ไม่มีหนาม
  • ไผ่สีสุก  มีหนามน้อย ต้นใหญ่กว่า
  • ไผ่บง  ไม่มีหนาม ลำใหญ่
  • ไผ่ลาย  มีลำเป็นสีลายสวย
  • ไผ่รวก  ลำเล็ก แข็ง มีหนามน้อย

ไม้จำพวกนี้แทงหน่ออ่อน ๆ รับประทานเป็นอาหารได้ทั้งสิ้น สรรพคุณ เหมือนกัน

  • ใบ  รสชื่นเฝื่อน  สรรพคุณ  ฟอกล้างโลหิตระดูที่เสีย
  • ตา  สุมเป็นถ่าน รสจืด สรรพคุณ  แก้ร้อนในกระหายน้ำ  ดูดแก๊สในกระเพาะอาหาร
  • ราก  รสเฝื่อน  สรรพคุณ  ขับปัสสาวะ  แก้ไตพิการ แก้หนองใน ขับระดูสตรี

ไผ่เหลือง  ไม้ยืนต้นเป็นกอ ลำเหลือง

  • ตาไผ่  รสจืด สรรพคุณ  เอา 7 ตาต้มรับประทาน แก้สตรีตกโลหิตมากเกินไป

หญ้าฝรั่น ไม้จากประเทศสเปน

  • ใช้เกสร  รสขมหวานเล็กน้อย สรรพคุณ  บำรุงธาตุ  บำรุงโลหิต  ชูกำลัง แก้สวิงสวาย  แก้ไข  แก้ตับ ไต แก้โรคเส้นประสาท  แก้ซางเด็ก

หญ้าพันงูขาว

  • ใช้ทั้งต้น รสจืดขื่น สรรพคุณ  ช่วยย่อยอาหาร  แก้ไขตรีโทษ  แก้พิษฝี

หญ้าพันงูเขียว

  • ใช้ทั้งต้น  รสจืด  สรรพคุณ  ขับเหงื่อ ขับปัสสาวะ

หญ้าพันงูแดง

  • ต้น รสจืด  สรรพคุณ  แก้ขัดเบา
  • ใบ รสจืดเย็น สรรพคุณ  แก้คออักเสบ เป็นเม็ดเป็นหนามในคอ
  • ดอก  รสจืด สรรพคุณ แก้เสมหะคั่งในทรวงอก  ละลายก้อนนิ่ว
  • ราก  รสจืด สรรพคุณ ขับปัสสาวะ
  • ใช้ทั้งต้น รสจืดเย็น สรรพคุณ  รสจืด สรรพคุณ  แก้ไข  แก้อักเสบในลำคอ

หญ้าพันงูนา

  • ใช้ทั้งต้น รสจืด สรรพคุณ  ขับเหงื่อ  แก้ไขตัวร้อน

หญ้าแพรก

  • ใช้ทั้งต้น  รสขมเย็น สรรพคุณ  แก้พิษเจ็บปวด  แก้อักเสบ แก้สตรีตกโลหิต       มากเกินไป แก้ร้อนใน กระหายน้ำ แก้ไขพิษ ไข้กาฬ  ไข้หัด สุกใส ดำแดง

หญ้าพองลม  (ปู่เจ้าลอยท่า) ไม้น้ำ

  • ต้น  รสจืดเย็น  สรรพคุณ  แก้ไขตัวร้อน  แก้ร้อนกระสับกระส่าย

หญ้าแห้วหมู  หญ้าชนิดลงหัว  มี  2 ชนิด เล็ก ใหญ่

  • หัว รสซ่าติดจะร้อนผลิต สรรพคุณ บำรุงธาตุ เจริญอาหาร ขับลมในลำไส้  แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ บำรุงกำลัง บำรุงครรภ์รักษา

ว่าน  ว่านต่าง ๆ ก็จัดเป็นพืชวัตถุ  เช่นเดียวกับพืชวัตถุทั่ว ๆ ไป ว่าน  นอกจากจะมีประโยชน์ทำยา  ยังมีประโยชน์ทางคุณไสย  อิทธิฤทธิ์  ชนบางพวกถือว่า ว่านบางชนิดนำโชคลาภมาให้  แต่ในที่นี้จะบรรยายเฉพาะว่านที่มีสรรพคุณในทางนำมาใช้เป็นยาเท่านั้น

ว่านคันทมาลา  ไม้ลงหัว

  • หัว  รสฝาดเฝื่อน  สรรพคุณ  อมแก้ต่อมทอนซิลอักเสบ แก้ฝีในคอ  แก้เจ็บคอ  ฝนทาแก้เคล็ดบวม

ว่านชักมดลูก  ไม้ล้มลุกลงหัว

  • หัว  รสฝาดเบื่อ  สรรพคุณ  แก้มดลูกพิการ แก้ปวดมดลูก  ชักมดลูกให้เข้าอู่หลังคลอดบุตร

ว่านนางคำ  ไม้ลงหัว

  • หัว  รสร้อนฝาดเฝื่อน  สรรพคุณ  ขับลมในลำไส้ แก้ปวดท้อง แก้กามโรค เม็ดผื่นคัน คุมธาตุ ตำพอก แก้ฟกช้ำ บวม เคล็ดขัดยอก
  • ราก  รสขื่นฝาด สรรพคุณ สมานแผล คุมธาตุ ขับเสมหะ

ว่านน้ำ  ไม้น้ำชอบอยู่ตามที่ลุ่มน้ำขึ้นถึงแง่ง หรือเหง้า

  • เหง้า  หรือ ราก รสร้อนกลิ่นหอมแรง สรรพคุณ  แก้บิด แก้ปวดท้อง  แน่นจุกเสียด แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ ฝนกับสุราทาหน้าอกเด็ก แก้ปวดและหลอดลมอักเสบ
  • ใบ  รสเผ็ดร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ  แก้ปวดกล้ามเนื้อ ปวดข้อ แก้ปวดศีรษะ
  • หัว  น้ำมันที่ได้จากหัว ขับลมในท้อง แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ แก้โรคกระเพาะอาหาร

ว่านเพชรน้อย  ไม้ล้มลุกลงหัว

  • หัว รสเฝื่อน  สรรพคุณ  รับประทานทำให้ชาตามผิวหนัง ระงับความเจ็บปวดเมื่อยล้าแก้กระษัย แก้กร่อน ขับระดูขาว แก้อาการกระตุกเนื่องจากเส้นประสาทพิการ

ว่านมหาเมฆ  ไม้ล้มลุกลงหัว

  • หัว  รสฝาดเฝื่อน สรรพคุณ  แก้ปวดมดลูก แก้มดลูกอักเสบ บวม ชักมดลูกให้เข้าอู่หลังคลอดบุตร

ว่านร่อนทอง  ไม้ลงหัวเล็ก ๆ

  • หัว  รสปร่า สรรพคุณ  ช่วยย่อยอาหาร แก้ท้องเสีย แก้บิดมูกเลือด คุมธาตุ   แก้พิษตานซาง แก้พิษฝี พิษงู ตะขาบ แมงป่อง

ว่านสากเหล็ก  ไม้ลงหัว มีต้นละหัวคล้ายสาก

  • หัว และ ราก รสขมเมา สรรพคุณ แก้มดลูกอักเสบ ชักมดลูกให้เข้าอู่หลังการคลอดบุตร

ว่านหางจระเข้  ไม้ลงเหง้า

  • ราก เหง้า รสเย็นเบื่อขม สรรพคุณ  แก้กามโรค แก้ทางเดินปัสสาวะอักเสบ
  • ใบ รสเย็นเป็นเมือก สรรพคุณ ปิดแก้ปวดศีรษะ ดูดพิษอักเสบต่าง ๆ วุ้นเมือกที่ใบรับประทานแก้กามโรค

ว่านงาช้าง (หอกสุระกาฬ)

  • ใช้ทั้งต้น รสเฝื่อนร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ แก้คุณอันบุคคลกระทำด้วยผมเนื้อหนัง กระดูก
  • ใบ รสเฝื่อนร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ ระบายอุจจาระ แก้ระดูสตรีพิการ
  • ต้น  ใช้ตำโขลกผสมกับสุรา แก้เลือดดีขึ้น แก้บาดทะยักปากมดลูกในเรือนไฟ

ว่านหางนาก

  • ใบ รสเย็น สรรพคุณ ตำพวกปิดแผล ถอนพิษอักเสบ แก้พิษตะขาบ แมงป่อง

ว่านหอยแครง หรือ ว่านแสงอาทิตย์ ไม่ใช่ไม้ลงหัว

  • ใบ รสเย็น สรรพคุณ แก้ไอ แก้อาเจียนเป็นโลหิต แก้ช้ำในเนื่องจากพลัดตกหกล้ม แก้ร้อนในกระหายน้ำ

ว่านกลีบแรด

  • รสเย็นจืด สรรพคุณ แก้พิษไข้ พิษตานซาง แก้กาฬมูตร แก้อาเจียน แก้พิษกำเดา แก้น้ำลายเหนียว

ว่านตีนตะขาบ

  • รสเมาเย็น สรรพคุณ ถอนพิษสัตว์กัดต่อย แก้ฟกบวม เคล็ดยอก แก้หูเป็นน้ำหนวก

ว่านหางช้าง

  • รสร้อนขมขื่นซ่า สรรพคุณ แก้คุณอันบุคคลทำด้วยกระดูกผีคุณคน ใบต้มระบาย อุจจาระธาตุ แก้ระดูสตรีพิการ

ว่านมหากาฬ

  • รสเย็นปร่า สรรพคุณ ดับพิษไข้ แก้พิษตานซาง แก้พิษไข้ร้อน กลุ้มเพ้อคลั่ง

ว่านเปราะ

  • รสขมร้อน กลิ่นหอม สรรพคุณ แก้ธาตุพิการ แก้พิษลม แก้ปวดบวม บำรุงหัวใจ

ว่านเพชรหึง ไม้เถา

  • รสเมาเบื่อร้อนขม สรรพคุณ  ถอนพิษสัตว์กัดต่อย แก้เคล็ดยอกช้ำบวม

ว่านสะดุ้ง

  • รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย แก้พิษบาดแผล บาดทะยัก ถอดพิษ สัตว์กัดต่อย

ว่านเพชรใหญ่

  • รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้โรคผิวหนัง ฆ่าพยาธิ คุดทะราด และรักษาแผลมีเชื้อ

ว่านสามพันตึง

  • รสเมาเบื่อร้อนขื่น สรรพคุณ  แก้ปวดเมื่อย  แก้พิษสัตว์กัดต่อย ทำให้หนังชา

ว่านดักแด้

  • รสขมเบื่อ สรรพคุณ แก้พิษสัตว์กัดต่อย  ทำให้หนังชา แก้ไขพิษ ไข้กาฬ

ว่านม้า

  • รสเมาขมร้อน สรรพคุณ  บำรุงเส้นเอ็น บำรุงไข้ข้อ แก้ปวดเมื่อย ตามข้อทำให้เดินทน

เห็ด  เห็ดสมควรจัดเห็ดอยู่ในพืชวัตถุ  เนื่องเพราะเห็นนี้ใช้เพาะปลูก และเจริญเติบโตคล้ายพืช

  • เห็ดโคน  รสเย็นหวาน สรรพคุณ บำรุงกำลัง บำรุงร่างกาย แก้ช้ำใน
  • เห็ดจาวมะพร้าว  รสเย็นหวาน สรรพคุณ ชูกำลัง บำรุงร่างกาย แก้ช้ำใน
  • เห็ดจอมปลวก รสเย็นหวาน สรรพคุณ  บำรุงกำลัง บำรุงร่างกาย บำรุงเนื้อหนังให้สดชื่น
  • เห็ดตับเต่าขาว  เป็นเมือก รสเย็น สรรพคุณ บำรุงร่างกาย แก้ช้ำใน
  • เห็ดตับเต่าดำ เป็นเมือก รสเย็น สรรพคุณ บำรุงร่างกาย แก้ช้ำใน
  • เห็ดฟาง  รสเย็นหวาน  สรรพคุณ  ชูกำลัง บำรุงร่างกาย แก้ช้ำใน
  • เห็ดเผาะ  รสเย็นหวาน  สรรพคุณ  ชูกำลัง บำรุงร่างกาย เจริญอาหาร แก้ช้ำใน
  • เห็ดหูหนู  รสจืดหวาน สรรพคุณ บำรุงร่างกาย ทำให้เนื้อเย็น แก้ช้ำใน

เห็ดกระถินพิมาน  ได้จากไม้กระถินพิมานผุ

  • รสเย็นเบื่อ สรรพคุณ แก้เริม งูสวัด ไฟลามทุ่ง แก้พิษฝีอักเสบ แก้ไข้กาฬ

เห็ดขี้ควาย  เกิดจากกองขี้ควายที่ขี้ไว้นานและแห้ง

  • รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้ลมกองละเอียด แก้นอนไม่หลับ แก้พิษไข้ร้อนกระสับกระส่าย

เห็ดขี้วัว  เกิดจากกองขี้วัวที่ขี้กองไว้นานและแห้ง

  • รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้ลมกองละเอียด แก้นอนไม่หลับ แก้พิษไข้ร้อนกระสับกระส่าย

 เห็ดงูเห่า  เกิดจากรากไม้  ลักษณะคล้ายงูเห่าแผ่แม่เบี้ยขึ้นเป็นรา

  • รสเมาเบื่อ สรรพคุณ   แก้ไขพิษ ไข้กาฬ ดับความร้อน แก้กระสับกระส่าย

เห็ดหญ้าคา

  • รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ แก้พิษฝีอักเสบ ปวดแสบปวดร้อน

เห็ดหญ้าแพรก

  • รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้พิษโลหิต แก้ไข้ท้องเดิน แก้ไขกาฬ แก้ลม ดับพิษ ฝีอักเสบ

เห็ดหญ้าหวาย

  • รสเผ็ดฝาดชื่น สรรพคุณ แก้พิษไข้เพ้อคลั่ง แก้ร้อนรุ่ม แก้ท้องเดิน   แก้ลม แก้ไขกาฬ

เห็ดตาล  เกิดจากไม้ตาลผุ

  • รสฝาดเบื่อ สรรพคุณ  แก้ไขพิษ  ไข้กาฬ  ไข้รากสาด ดับพิษฝี

เห็ดเตย  เกิดจากไม้เตยผุ

  • รสเมาเบื่อเย็น  สรรพคุณ  แก้ไข้พิษ  ไข้กาฬ  แก้ร้อน กระสับกระส่าย แก้ลงแดง แก้ไข้รากสาด

เห็ดไผ่  เกิดจากไม้ไผ่ผุ

  • รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ ระงับประสาท แก้นอนไม่หลับ ร้อนรุ่ม

เห็ดมะขาม เกิดจากไม้มะขามผุ

  • รสเย็นเบื่อ  สรรพคุณ แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ ฝีอักเสบ

เห็ดมะพร้าว เกิดจากไม้มะพร้าวผุ

  • รสฝาดเบื่อ สรรพคุณ แก้พิษไข้ แก้ท้องร่วง แก้พิษโลหิต แก้ร้อนรุ่ม

เห็ดหมาก เกิดจากไม้หมากผุ

  • รสฝาดเบื่อ สรรพคุณ แก้พิษไข้ แก้ท้องร่วง แก้พิษโลหิต แก้ร้อนรุ่ม

เห็ดไม้แดง   เกิดจากไม้แดงผุ

  • รสเย็ดฝาด สรรพคุณ  แก้ไขพิษ ไข้กาฬ  แก้พิษฝีอักเสบ

เห็ดไม้ตับเต่า

  • รสเย็นเบื่อ สรรพคุณ แก้ไขพิษ  ไข้ที่มีพิษร้อนสูง ใช้ตัดศิลา คือใช้หัด สุกใส ดำแดง และไข้หัวต่าง ๆ

เห็ดไม้รวก เกิดจากไม้รวกผุ

  • รสเมาเบื่อ สรรพคุณ  แก้ลมวิงเวียน แก้พิษไข้ร้อนรุ่ม

เห็ดร่างแห หรือ เห็ดระย้า เป็นส่าราเกิดจากดิน มีระย้ารอบดอก

  • รสเมาเบื่อเย็น  สรรพคุณ  แก้ไข้พิษ  ถอนพิษกาฬ
จุลพิกัด

จุลพิกัด

จุลพิกัด จุลพิกัด คือ จำกัดตัวยาน้อยอย่าง หรือพิกัดที่เรียกชื่อตรงตามตัวยา มักจะเป็นตัวยาอย่างเดียวกัน หรือส่วนมากมีตัวยาเพียง 2 อย่างเท่านั้น แต่เป็นตัวยาชนิดเดียวกัน ต่างกันที่ขนาด ต่างกันที่สี ต่างกันที่รส ต่างกันที่ชนิด (เพศผู้ – เพศเมีย) ต่างกันจากถิ่นที่เกิด ตัวอย่างเช่น พวกที่ต่างกันที่ขนาด 1 กระพังโหมทั้ง 2 คือ กระพังโหมน้อย กระพังโหมใหญ่ 2 ข่าทั้ง 2 คือ ข่าเล็ก ข่าใหญ่ 3 ตับเต่าทั้ง 2 คือ ตับเต่าน้อย ตับเต่าใหญ่ 5 เปล้าทั้ง 2 คือ เปล้าน้อย เปล้าใหญ่ 5 เร่วทั้ง 2 คือ เร่วน้อย เร่วใหญ่ 6 ส้มกุ้งทั้ง 2 คือ ส้มกุ้งน้อย...Continue reading→

พิกัดยา 2 สิ่ง

พิกัดยา 2 สิ่ง 1)  พิกัดทเวคันธา  (ทเวสุคนธ์)  คือ  จำกัดจำนวนตัวยาที่มีกลิ่นหอม 2 อย่างคือ รากบุนนาค ขับลมในลำไส้ รากมะซาง แก้โลหิต  แก้กำเดา 2)  พิกัดทเวติคันธา คือ  จำกัดจำนวนตัวยาที่มีกลิ่นหอม  3  อย่างในยา 2 สิ่ง คือ ดอกบุนนาค บำรุงโลหิตแก้กลิ่นเหม็นสาบสางในร่างกาย แก่นบุนนาค แก้รัตตะปิตตะโรค รากบุนนาค ขับลมในลำไส้ ดอกมะซาง ทำใจให้ชุ่มชื่นชูกำลัง แก่นมะซาง แก้คุดทะราด  แก้เสมหะ  แก้ไข้สัมประชวร รากมะซาง แก้โลหิต แก้กำเดาContinue reading→

พิกัดยา 3 สิ่ง

พิกัดยา  3  สิ่ง คือ การจำกัดจำนวนตัวยา 3 อย่าง 1)  พิกัดตรีผลา คือ จำกัดจำนวนผลไม้ 3 อย่าง คือ ลูกสมอพิเภก ลูกสมอไทย ลูกมะขามป้อม สรรพคุณ  แก้ปิตตะวาตะ  สมหะในกองธาตุ  ฤดู  อายุ  และกองสมุฏฐาน 2)  พิกัดตรีกฏุก  คือ จำกัดจำนวนตัวยาที่มีรสเผ็ดร้อน  3  อย่าง คือ เหง้าขิงแห้ง เมล็ดพริกไทย ดอกดีปลี สรรพคุณ แก้วาตะเสมหะ ปิดตะวาตะในกองธาตุ ฤดู อายุ และกองสมุฏฐาน 3)   พิกัดตรีสาร  คือ จำนวนตัวยาที่ให้คุณในฤดูหนาว  3  อย่าง คือ รากเจตมูลเพลิง เถาสะค้าน รากช้าพลู สรรพคุณ แก้วาตะเสมหะ ปิดตะวาตะในกองธาตุ ฤดู อายุ  และกองสมุฏฐาน...Continue reading→

พิกัดยา 4 สิ่ง

พิกัดยา 4 สิ่ง

พิกัดยา  4  สิ่ง 1)  พิกัดจตุกาลธาตุ   คือ  จำนวนตัวยาแก้ธาตุตามเวลา  4  อย่าง  คือ หัวว่านน้ำ รากเจตมูลเพลิง รากแคแตร รากนมสวรรค์ สรรพคุณ  แก้ธาตุพิการ บำรุงธาตุ แก้จุกเสียด แก้เสมหะ แก้โลหิตในท้อง ขับลมในท้อง แก้ไข้ 2) พิกัดจตุทิพคันธา  คือ  จำนวนยาที่มีกลิ่นหอมดังกลิ่นทิพย์  4  อย่าง คือ รากมะกล่ำเครือ รากชะเอมเทศ ดอกพิกุล เหง้าขิงแครง สรรพคุณ  บำรุงธาตุ  บำรุงหัวใจ  แก้เสมหะ  แก้ลมปั่นป่วน  แก้พรรดึก 3) พิกัดจตุผลาธิตะ  คือ  จำนวนผลไม้ให้คุณ  4  อย่าง คือ ลูกสมอไทย ลูกสมอภิเภก ลูกมะขามป้อม ลูกสมอเทศ สรรพคุณ  ถ่ายไข้  ถ่ายลมแก้โรคตา  บำรุงธาตุ  ผายธาตุ ...Continue reading→

พิกัดยา 5 สิ่ง

พิกัดยา  5  สิ่ง 1) พิกัดเบญจกูล  คือ  จำกัดจำนวนตระกูลยา (เครื่องยา) ที่มีรสร้อน 5 อย่าง คือ ดอกดีปลี รากช้าพลู เถาสะค้าน รากเจตมูลเพลิง เหง้าขิงแห้ง สรรพคุณ  กระจายกองลมและโลหิต แก้คูถเสมหะ แก้ลมพานไส้ บำรุงกองธาตุทั้ง 4 2)  พิกัดเบญจอมฤต  คือ  จำกัดตัวยาดังน้ำทิพย์ 5 อย่าง คือ น้ำนมสด น้ำนมส้ม น้ำอ้อย น้ำผึ้ง น้ำมันเนย สรรพคุณ   บำรุงกำลัง  บำรุงธาตุไฟ  ขับลมให้แล่น ทั่วกาย  แก้ไข้ตรีโทษ  ผายธาตุ  แก้กำเดาและลม  กระจายเสมหะ 3)  พิกัดเบญจผลธาตุ  คือ  จำกักจำนวนตัวยาที่แก้ผลธาตุได้  5  อย่าง คือ หัวกกลังกา หัวเต่าเกียด หัวแห้วหมู หัวหญ้าชันกาด...Continue reading→

พิกัดยา 7 สิ่ง

พิกัดยา  7  สิ่ง 1) พิกัดสัตตะเขา  คือ  กำหนดจำนวนเขาสัตว์  7  อย่าง  คือ เขาวัว เขาควาย เขากระทิง เขากวาง เขาแพะ เขาแกะ เขาเลียงผา สรรพคุณ  ดับพิษ ถอนพิษ ถอนพิษผิดสำแดง แก้พิษไข้ร้อน ไข้พิษไข้กาฬ 2) พิกัดสัตตะปะระเหมะ คือ จำกัดจำนวนตัวยาแก้เมือกมัน  เสมหะมีกลิ่น 7 อย่าง คือ ต้นตำแยตัวผู้ ต้นตำแยตัวเมีย ต้นก้นปิด ลูกกระวาน โกฐกระดูก ลูกรักเทศ ตรีผลาวะสัง สรรพคุณ  ชำระมลทินโทษให้ตก  แก้อุจจาระธาตุลามก  ชำระเมือกมันในลำไส้ แก้ปะระเมหะ  20 ประการ 3) พิกัดสัตตะโลหะ  คือ  จำกัดจำนวนตัวยาที่มีชื่อเป็นทอง  7  อย่าง คือ รากทองกวาว รากทองหลางหนาม รากทองหลางใบมน...Continue reading→

พิกัดยา 9 สิ่ง

พิกัดยา 9 สิ่ง 1)  พิกัดเนาวหอย  คือ  จำกัดจำนวนหอย 9 อย่าง คือ เปลือกหอยกาบ เปลือกหอยขม เปลือกหอยแครง เปลือกหอยนางรม เปลือกหอยพิมพการัง เปลือกหอยตาวัว เปลือกหอยจุ๊บแจง เปลือกหอยมุก เลือกหอยสังข์ สรรพคุณ  ขับลมในลำไส้  และล้างลำไส้ แก้โรคกระษัย  แก้ไตพิการ  ขับนิ่ว  ขับปัสสาวะ บำรุงกระดูก 2)  พิกัดเนาวเขี้ยว  คือ  จำกัดจำนวนเขี้ยวสัตว์ 9 อย่าง คือ เขี้ยวหมูป่า เขี้ยวหมาป่า เขี้ยวหมี เขี้ยวเสือ เขี้ยวช้าง (งาช้าง) เขี้ยวแรด เขี้ยวเลียงผา เขี้ยวจระเข้ไข้กาฬ เขี้ยวปลาพะยูน สรรพคุณ  รสจืด  คาวเย็น  ใช้ดับพิษในกระดูก  ในข้อในเส้นเอ็น  รวมถึงการบวมภายนอก  แก้พิษร้อน  ถอนพิษไข้  ดับพิษ  แก้ไข้พิษ  ไข้กาฬตักศิลา...Continue reading→

พิกัดยา  10  สิ่ง

พิกัดยา  10  สิ่ง 1) พิกัดทศกุลาผล  คือ  กำหนดจำนวนยาเป็นตระกูล  10  อย่าง คือ ลูกผักชีทั้ง 2    (ผักชีล้อม – ผักชีลา) ลูกเร่วทั้ง   2    (เร่วน้อย – เร่วใหญ่) ชะเอมทั้ง  2     (ชะเอมไทย – ชะเอมเทศ) ลำพันทั้ง   2    (ลำพันแดง – ลำพันขาว) อบเชยทั้ง  2    (อบเชยไทย – อบเชยเทศ) สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อดีและเสหะ ขับลมในลำไส้ บำรุงธาตุ บำรุงปอด แก้รัตตะปิตตะโรค  แก้ลมอัมพฤกษ์อัมพาต  บำรุงกำลัง  แก้ไข้  บำรุงดวงจิตให้ชุ่มชื่น 2)  พิกัดทศมูลใหญ่  คือ  กำหนดจำนวนรากไม้ 10 อย่าง คือ (รวมเบญจมูลน้อย และเบญจมูลใหญ่เข้าด้วยกัน) หญ้าเกล็ดหอยน้อย หญ้าเกล็ดหอยใหญ่...Continue reading→

พิกัดพิเศษ

พิกัดพิเศษ

พิกัดพิเศษ 1)  พิกัดโกฐพิเศษ  คือ  กำหนดจำนวนโกฐพิเศษ  3  อย่าง คือ โกฐกะกลิ้ง โกฐกักกรา โกฐน้ำเต้า สรรพคุณ  แก้โรคในปากในคอ ขับพยาธิ แก้พิษสัตว์กัดต่อย แก้ไข้ในกองอติสาร  ขับลมในลำไส้ แก้หนองใน ขับระดูร้าย แก้ริดสีดวงทวาร 2)  พิกัดเทียนพิเศษ คือ กำหนดจำนวนเทียนพิเศษ 3 อย่าง คือ เทียนลวด หรือ เทียนหลอด เทียนขม เทียนแกลบ สรรพคุณ  แก้ลม  เสมกะดีละคนกัน  แก้พิษโลหิต  แก้ดีพิการ  แก้ลมขึ้นเบื้องสูง  ทำให้หูอื้อตาลาย  แก้ไข้  แก้ครั่นเนื้อครั่นตัว  แก้ลม 3)  พิกัดบัวพิเศษ  คือ  จำกัดจำนวนดอกบัวพิเศษ  6  อย่าง คือ บัวหลวงแดง บัวหลวงขาว บัวสัตตบงกชแดง บัวสัตตบงกชขาว บัวเผื่อน บัวขม...Continue reading→

มหาพิกัดตรี (ยา 3 สิ่ง)

มหาพิกัดตรี (ยา 3 สิ่ง)

มหาพิกัดตรี (ยา  3  สิ่ง) มหทพิกัดตรีผลา ตรีผลาเป็นพิกัดยาในคิมหันตฤดู (ฤดูร้อน) ถ้าจะใช้แก้ในสมุฏฐานต่างๆ จะใช้ส่วนของตัวยาในพิกัดแตกต่างกัน  ดังนี้ 1) มหาพิกัดตรีผลา ถ้าจะแก้เสมหะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้ ลูกสมอภิเภก              8        ส่วน     (ปิตตะ) ลูกสมอไทย               4        ส่วน     (วาตะ) ลูกมะขามป้อม            12      ส่วน     (เสมหะ) 2) มหาพิกัดตรีผลา ถ้าจะแก้ปิตตะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้ ลูกสมอภิเภก              12      ส่วน     (ปิตต) ลูกสมอไทย               8        ส่วน     (วาตะ) ลูกมะขามป้อม            4        ส่วน     (เสมหะ) 3) มหาพิกัดตรีผลา ถ้าจะแก้วาตะสมุฏฐาน มีส่วและตัวยาดังนี้ ลูกสมอภิเภก              4        ส่วน     (ปิตต) ลูกสมอไทย               12      ส่วน     (วาตะ) ลูกมะขามป้อม            8        ส่วน     (เสมหะ)...Continue reading→

Scroll to top