มหาพิกัดทั่วไป (ยา 6 สิ่ง)
มหาพิกัดทั่วไป คือ พิกัดที่กำหนดเอาตัวยา 6 สิ่ง ใช้สำหรับแก้ธาตุกำเริบหย่อนพิการโดยกำหนดตัวยาเป็น 16, 8, 4, 3, 2 และ 1 ตามลำดับ ในทางธาตุจะมีตัวยาระคน (เจือปน) โดยกำหนดน้ำหนักตัวยานี้ใช้ทั่วไปในธาตุทั้ง 4 กอง โดยนำตัวยาในพิกัดตรีผลา ตรีสาร ตรีกฏุกรวมกับตัวยาประจำธาตุจะเป็น 6 ตัวยา มหาพิกัดทั่วไปจึงใช้แก้กองธาตุทั้ง 4 แบ่งออกได้เป็น 4 กอง ได้แก่
- แก้เตโชธาตุ กำเริบ หย่อน พิการ
- แก้วาโยธาตุ กำเริบ หย่อน พิการ
- แก้อาโปธาตุ กำเริบ หย่อน พิการ
- แก้ปถวีธาตุ กำเริบ หย่อน พิการ
พิกัดกองเตโชธาตุกำเริบ ประจำสมุฏฐานอัคคี (ธาตุไฟ 4 กอง)
1) แก้เตโชธาตุกำเริบ มีส่วนตัวยาดังนี้
- ลูกสมอพิเภก หนัก 16 ส่วน
- รากเจตมูลเพลิง หนัก 8 ส่วน
- เหง้าขิงแห้ง หนัก 4 ส่วน
- รากช้าพลู หนัก 3 ส่วน
- ดอกดีปลี หนัก 2 ส่วน
- เถาสะค้าน หนัก 1 ส่วน
2) แก้เตโชธาตุหย่อน มีตัวยาดังนี้
- รากเจตมูลเพลิง หนัก 16 ส่วน
- เหง้าขิงแห้ง หนัก 8 ส่วน
- ลูกสมอพิเภก หนัก 4 ส่วน
- เถาสะค้าน หนัก 3 ส่วน
- รากช้าพลู หนัก 2 ส่วน
- ดอกดีปลี หนัก 1 ส่วน
3) แก้เตโชธาตุพิการ มีตัวยาดังนี้
- เหง้าขิงแห้ง หนัก 16 ส่วน
- ลูกสมอพิเภก หนัก 8 ส่วน
- รากเจตมูลเพลิง หนัก 4 ส่วน
- ดอกดีปลี หนัก 3 ส่วน
- เถาสะค้าน หนัก 2 ส่วน
- รากช้าพลู หนัก 1 ส่วน
พิกัดกองวาโยธาตุ ประจำสมุฏฐานวาตะ (ธาตุลม 6 กอง)
1) แก้วาโยธาตุกำเริบ มีตัวยาดังนี้
- ลูกสมอไทย หนัก 16 ส่วน
- เถาสะค้าน หนัก 8 ส่วน
- เมล็ดพริกไทย หนัก 4 ส่วน
- ดอกดีปลี หนัก 3 ส่วน
- รากเจตมูลเพลิง หนัก 2 ส่วน
- รากช้าพลู หนัก 1 ส่วน
- เหง้าขิงแห้ง หนัก 1/2 ส่วน (ใช้ระคนกัน)
2) แก้วาโยธาตุหย่อน มีตัวยาดังนี้
- เถาสะค้าน หนัก 16 ส่วน
- เมล็ดพริกไทย หนัก 8 ส่วน
- ลูกสมอไทย หนัก 4 ส่วน
- รากช้าพลู หนัก 3 ส่วน
- ดอกดีปลี หนัก 2 ส่วน
- รากเจตมูลเพลิง หนัก 1 ส่วน
- เหง้าขิงแห้ง หนัก 1/2 ส่วน
3) แก้วาโยธาตุพิการ มีตัวยาดังนี้
- เมล็ดพริกไทย หนัก 16 ส่วน
- ลูกสมอไทย หนัก 8 ส่วน
- เถาสะค้าน หนัก 4 ส่วน
- รากเจตมูลเพลิง หนัก 3 ส่วน
- รากช้าพลู หนัก 2 ส่วน
- ดอกดีปลี หนัก 1 ส่วน
- เหง้าขิงแห้ง หนัก 1/2 ส่วน (ใช้ระคนกัน)
พิกัดกองอาโปธาตุ ประจำสมุฏฐานอาโป (ธาตุน้ำ 12 กอง)
1) แก้อาโปธาตุกำเริบ มีตัวยาดังนี้
- ลูกมะขามป้อม หนัก 16 ส่วน
- รากช้าพลู หนัก 8 ส่วน
- ดอกดีปลี หนัก 4 ส่วน
- รากเจตมูลเพลิง หนัก 3 ส่วน
- เถาสะค้าน หนัก 2 ส่วน
- เหง้าขิงแห้ง หนัก 1 ส่วน
- เมล็ดพริกไทย หนัก 1/2 ส่วน (ใช้ระคนกัน)
2) แก้อาธาตุหย่อน มีตัวยาดังนี้
- รากช้าพลู หนัก 16 ส่วน
- ดอกดีปลี หนัก 8 ส่วน
- ลูกมะขามป้อม หนัก 4 ส่วน
- เหง้าขิงแห้ง หนัก 3 ส่วน
- รากเจตมูลเพลิง หนัก 2 ส่วน
- เถาสะค้าน หนัก 1 ส่วน
- เมล็ดพริกไทย หนัก 1/2 ส่วน (ใช้ระคนกัน)
3) แก้อาโปธาตุพิการ มีตัวยามีดังนี้
- ดอกดีปลี หนัก 16 ส่วน
- ลูกมะขามป้อม หนัก 8 ส่วน
- รากช้าพลู หนัก 4 ส่วน
- เถาสะค้าน หนัก 3 ส่วน
- เหง้าขิงแห้ง หนัก 2 ส่วน
- รากเจตมูลเพลิง หนัก 1 ส่วน
- เมล็ดพริกไทย หนัก 1/2 ส่วน (ใช้ระคนกัน)
พิกัดกองปถวีธาตุ ประจำสมุฏฐานปถวี (ธาตุ 20 กอง)
1) แก้ปถวีธาตุกำเริบ มีตัวยาดังนี้
- รากช้าพลู หนัก 16 ส่วน
- ดอกดีปลี หนัก 8 ส่วน
- เถาสะค้าน หนัก 4 ส่วน
- รากเจตมูลเพลิง หนัก 3 ส่วน
- เหง้าขิงแห้ง หนัก 2 ส่วน
- เมล็ดพริกไทย หนัก 1 ส่วน
- ลูกสมอพิเภก หนัก 1/2 ส่วน
- ลูกสมอไทย หนัก 1/2 ส่วน มหาพิกัดตรีผลา
- ลูกมะขามป้อม หนัก 1/2 ส่วน (ใช้ระคนกัน)
2) แก้ปถวีธาตุหย่อน มีตัวยาดังนี้
- ดอกดีปลี หนัก 16 ส่วน
- เถาสะค้าน หนัก 8 ส่วน
- รากช้าพลู หนัก 4 ส่วน
- เมล็ดพริกไทย หนัก 3 ส่วน
- รากเจตมูลเพลิง หนัก 2 ส่วน
- เหง้าขิงแห้ง หนัก 1 ส่วน
- ลูกสมอพิเภก หนัก 1/2 ส่วน
- ลูกสมอไทย หนัก 1/2 ส่วน มหาพิกัดตรีผลา
- ลูกมะขามป้อม หนัก 1/2 ส่วน (ใช้ระคนกัน)
3) แก้ปถีธาตุพิการ มีตัวยาดังนี้
- เถาสะค้าน หนัก 16 ส่วน
- รากช้าพลู หนัก 8 ส่วน
- ดอกดีปลี หนัก 4 ส่วน
- เหง้าขิงแห้ง หนัก 3 ส่วน
- เมล็ดพริกไทย หนัก 2 ส่วน
- รากเจตมูลเพลิง หนัก 1 ส่วน
- ลูกสมอพิเภก หนัก 1/2 ส่วน
- ลูกสมอไทย หนัก 1/2 ส่วน มหาพิกัดตรีผลา
- ลูกมะขามป้อม หนัก 1/2 ส่วน (ใช้ระคนกัน)
จุลพิกัด
จุลพิกัด จุลพิกัด คือ จำกัดตัวยาน้อยอย่าง หรือพิกัดที่เรียกชื่อตรงตามตัวยา มักจะเป็นตัวยาอย่างเดียวกัน หรือส่วนมากมีตัวยาเพียง 2 อย่างเท่านั้น แต่เป็นตัวยาชนิดเดียวกัน ต่างกันที่ขนาด ต่างกันที่สี ต่างกันที่รส ต่างกันที่ชนิด (เพศผู้ – เพศเมีย) ต่างกันจากถิ่นที่เกิด ตัวอย่างเช่น พวกที่ต่างกันที่ขนาด 1 กระพังโหมทั้ง 2 คือ กระพังโหมน้อย กระพังโหมใหญ่ 2 ข่าทั้ง 2 คือ ข่าเล็ก ข่าใหญ่ 3 ตับเต่าทั้ง 2 คือ ตับเต่าน้อย ตับเต่าใหญ่ 5 เปล้าทั้ง 2 คือ เปล้าน้อย เปล้าใหญ่ 5 เร่วทั้ง 2 คือ เร่วน้อย เร่วใหญ่ 6 ส้มกุ้งทั้ง 2 คือ ส้มกุ้งน้อย...Continue reading→
พิกัดยา 2 สิ่ง
พิกัดยา 2 สิ่ง 1) พิกัดทเวคันธา (ทเวสุคนธ์) คือ จำกัดจำนวนตัวยาที่มีกลิ่นหอม 2 อย่างคือ รากบุนนาค ขับลมในลำไส้ รากมะซาง แก้โลหิต แก้กำเดา 2) พิกัดทเวติคันธา คือ จำกัดจำนวนตัวยาที่มีกลิ่นหอม 3 อย่างในยา 2 สิ่ง คือ ดอกบุนนาค บำรุงโลหิตแก้กลิ่นเหม็นสาบสางในร่างกาย แก่นบุนนาค แก้รัตตะปิตตะโรค รากบุนนาค ขับลมในลำไส้ ดอกมะซาง ทำใจให้ชุ่มชื่นชูกำลัง แก่นมะซาง แก้คุดทะราด แก้เสมหะ แก้ไข้สัมประชวร รากมะซาง แก้โลหิต แก้กำเดาContinue reading→
พิกัดยา 3 สิ่ง
พิกัดยา 3 สิ่ง คือ การจำกัดจำนวนตัวยา 3 อย่าง 1) พิกัดตรีผลา คือ จำกัดจำนวนผลไม้ 3 อย่าง คือ ลูกสมอพิเภก ลูกสมอไทย ลูกมะขามป้อม สรรพคุณ แก้ปิตตะวาตะ สมหะในกองธาตุ ฤดู อายุ และกองสมุฏฐาน 2) พิกัดตรีกฏุก คือ จำกัดจำนวนตัวยาที่มีรสเผ็ดร้อน 3 อย่าง คือ เหง้าขิงแห้ง เมล็ดพริกไทย ดอกดีปลี สรรพคุณ แก้วาตะเสมหะ ปิดตะวาตะในกองธาตุ ฤดู อายุ และกองสมุฏฐาน 3) พิกัดตรีสาร คือ จำนวนตัวยาที่ให้คุณในฤดูหนาว 3 อย่าง คือ รากเจตมูลเพลิง เถาสะค้าน รากช้าพลู สรรพคุณ แก้วาตะเสมหะ ปิดตะวาตะในกองธาตุ ฤดู อายุ และกองสมุฏฐาน...Continue reading→
พิกัดยา 4 สิ่ง
พิกัดยา 4 สิ่ง 1) พิกัดจตุกาลธาตุ คือ จำนวนตัวยาแก้ธาตุตามเวลา 4 อย่าง คือ หัวว่านน้ำ รากเจตมูลเพลิง รากแคแตร รากนมสวรรค์ สรรพคุณ แก้ธาตุพิการ บำรุงธาตุ แก้จุกเสียด แก้เสมหะ แก้โลหิตในท้อง ขับลมในท้อง แก้ไข้ 2) พิกัดจตุทิพคันธา คือ จำนวนยาที่มีกลิ่นหอมดังกลิ่นทิพย์ 4 อย่าง คือ รากมะกล่ำเครือ รากชะเอมเทศ ดอกพิกุล เหง้าขิงแครง สรรพคุณ บำรุงธาตุ บำรุงหัวใจ แก้เสมหะ แก้ลมปั่นป่วน แก้พรรดึก 3) พิกัดจตุผลาธิตะ คือ จำนวนผลไม้ให้คุณ 4 อย่าง คือ ลูกสมอไทย ลูกสมอภิเภก ลูกมะขามป้อม ลูกสมอเทศ สรรพคุณ ถ่ายไข้ ถ่ายลมแก้โรคตา บำรุงธาตุ ผายธาตุ ...Continue reading→
พิกัดยา 5 สิ่ง
พิกัดยา 5 สิ่ง 1) พิกัดเบญจกูล คือ จำกัดจำนวนตระกูลยา (เครื่องยา) ที่มีรสร้อน 5 อย่าง คือ ดอกดีปลี รากช้าพลู เถาสะค้าน รากเจตมูลเพลิง เหง้าขิงแห้ง สรรพคุณ กระจายกองลมและโลหิต แก้คูถเสมหะ แก้ลมพานไส้ บำรุงกองธาตุทั้ง 4 2) พิกัดเบญจอมฤต คือ จำกัดตัวยาดังน้ำทิพย์ 5 อย่าง คือ น้ำนมสด น้ำนมส้ม น้ำอ้อย น้ำผึ้ง น้ำมันเนย สรรพคุณ บำรุงกำลัง บำรุงธาตุไฟ ขับลมให้แล่น ทั่วกาย แก้ไข้ตรีโทษ ผายธาตุ แก้กำเดาและลม กระจายเสมหะ 3) พิกัดเบญจผลธาตุ คือ จำกักจำนวนตัวยาที่แก้ผลธาตุได้ 5 อย่าง คือ หัวกกลังกา หัวเต่าเกียด หัวแห้วหมู หัวหญ้าชันกาด...Continue reading→
พิกัดยา 7 สิ่ง
พิกัดยา 7 สิ่ง 1) พิกัดสัตตะเขา คือ กำหนดจำนวนเขาสัตว์ 7 อย่าง คือ เขาวัว เขาควาย เขากระทิง เขากวาง เขาแพะ เขาแกะ เขาเลียงผา สรรพคุณ ดับพิษ ถอนพิษ ถอนพิษผิดสำแดง แก้พิษไข้ร้อน ไข้พิษไข้กาฬ 2) พิกัดสัตตะปะระเหมะ คือ จำกัดจำนวนตัวยาแก้เมือกมัน เสมหะมีกลิ่น 7 อย่าง คือ ต้นตำแยตัวผู้ ต้นตำแยตัวเมีย ต้นก้นปิด ลูกกระวาน โกฐกระดูก ลูกรักเทศ ตรีผลาวะสัง สรรพคุณ ชำระมลทินโทษให้ตก แก้อุจจาระธาตุลามก ชำระเมือกมันในลำไส้ แก้ปะระเมหะ 20 ประการ 3) พิกัดสัตตะโลหะ คือ จำกัดจำนวนตัวยาที่มีชื่อเป็นทอง 7 อย่าง คือ รากทองกวาว รากทองหลางหนาม รากทองหลางใบมน...Continue reading→
พิกัดยา 9 สิ่ง
พิกัดยา 9 สิ่ง 1) พิกัดเนาวหอย คือ จำกัดจำนวนหอย 9 อย่าง คือ เปลือกหอยกาบ เปลือกหอยขม เปลือกหอยแครง เปลือกหอยนางรม เปลือกหอยพิมพการัง เปลือกหอยตาวัว เปลือกหอยจุ๊บแจง เปลือกหอยมุก เลือกหอยสังข์ สรรพคุณ ขับลมในลำไส้ และล้างลำไส้ แก้โรคกระษัย แก้ไตพิการ ขับนิ่ว ขับปัสสาวะ บำรุงกระดูก 2) พิกัดเนาวเขี้ยว คือ จำกัดจำนวนเขี้ยวสัตว์ 9 อย่าง คือ เขี้ยวหมูป่า เขี้ยวหมาป่า เขี้ยวหมี เขี้ยวเสือ เขี้ยวช้าง (งาช้าง) เขี้ยวแรด เขี้ยวเลียงผา เขี้ยวจระเข้ไข้กาฬ เขี้ยวปลาพะยูน สรรพคุณ รสจืด คาวเย็น ใช้ดับพิษในกระดูก ในข้อในเส้นเอ็น รวมถึงการบวมภายนอก แก้พิษร้อน ถอนพิษไข้ ดับพิษ แก้ไข้พิษ ไข้กาฬตักศิลา...Continue reading→
พิกัดยา 10 สิ่ง
พิกัดยา 10 สิ่ง 1) พิกัดทศกุลาผล คือ กำหนดจำนวนยาเป็นตระกูล 10 อย่าง คือ ลูกผักชีทั้ง 2 (ผักชีล้อม – ผักชีลา) ลูกเร่วทั้ง 2 (เร่วน้อย – เร่วใหญ่) ชะเอมทั้ง 2 (ชะเอมไทย – ชะเอมเทศ) ลำพันทั้ง 2 (ลำพันแดง – ลำพันขาว) อบเชยทั้ง 2 (อบเชยไทย – อบเชยเทศ) สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อดีและเสหะ ขับลมในลำไส้ บำรุงธาตุ บำรุงปอด แก้รัตตะปิตตะโรค แก้ลมอัมพฤกษ์อัมพาต บำรุงกำลัง แก้ไข้ บำรุงดวงจิตให้ชุ่มชื่น 2) พิกัดทศมูลใหญ่ คือ กำหนดจำนวนรากไม้ 10 อย่าง คือ (รวมเบญจมูลน้อย และเบญจมูลใหญ่เข้าด้วยกัน) หญ้าเกล็ดหอยน้อย หญ้าเกล็ดหอยใหญ่...Continue reading→
พิกัดพิเศษ
พิกัดพิเศษ 1) พิกัดโกฐพิเศษ คือ กำหนดจำนวนโกฐพิเศษ 3 อย่าง คือ โกฐกะกลิ้ง โกฐกักกรา โกฐน้ำเต้า สรรพคุณ แก้โรคในปากในคอ ขับพยาธิ แก้พิษสัตว์กัดต่อย แก้ไข้ในกองอติสาร ขับลมในลำไส้ แก้หนองใน ขับระดูร้าย แก้ริดสีดวงทวาร 2) พิกัดเทียนพิเศษ คือ กำหนดจำนวนเทียนพิเศษ 3 อย่าง คือ เทียนลวด หรือ เทียนหลอด เทียนขม เทียนแกลบ สรรพคุณ แก้ลม เสมกะดีละคนกัน แก้พิษโลหิต แก้ดีพิการ แก้ลมขึ้นเบื้องสูง ทำให้หูอื้อตาลาย แก้ไข้ แก้ครั่นเนื้อครั่นตัว แก้ลม 3) พิกัดบัวพิเศษ คือ จำกัดจำนวนดอกบัวพิเศษ 6 อย่าง คือ บัวหลวงแดง บัวหลวงขาว บัวสัตตบงกชแดง บัวสัตตบงกชขาว บัวเผื่อน บัวขม...Continue reading→
มหาพิกัดตรี (ยา 3 สิ่ง)
มหาพิกัดตรี (ยา 3 สิ่ง) มหทพิกัดตรีผลา ตรีผลาเป็นพิกัดยาในคิมหันตฤดู (ฤดูร้อน) ถ้าจะใช้แก้ในสมุฏฐานต่างๆ จะใช้ส่วนของตัวยาในพิกัดแตกต่างกัน ดังนี้ 1) มหาพิกัดตรีผลา ถ้าจะแก้เสมหะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้ ลูกสมอภิเภก 8 ส่วน (ปิตตะ) ลูกสมอไทย 4 ส่วน (วาตะ) ลูกมะขามป้อม 12 ส่วน (เสมหะ) 2) มหาพิกัดตรีผลา ถ้าจะแก้ปิตตะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้ ลูกสมอภิเภก 12 ส่วน (ปิตต) ลูกสมอไทย 8 ส่วน (วาตะ) ลูกมะขามป้อม 4 ส่วน (เสมหะ) 3) มหาพิกัดตรีผลา ถ้าจะแก้วาตะสมุฏฐาน มีส่วและตัวยาดังนี้ ลูกสมอภิเภก 4 ส่วน (ปิตต) ลูกสมอไทย 12 ส่วน (วาตะ) ลูกมะขามป้อม 8 ส่วน (เสมหะ)...Continue reading→