พิกัดยา 3 สิ่ง

6976
พิกัดยา 3 สิ่ง

พิกัดยา  3  สิ่ง

คือ การจำกัดจำนวนตัวยา 3 อย่าง

1)  พิกัดตรีผลา คือ จำกัดจำนวนผลไม้ 3 อย่าง คือ

  • ลูกสมอพิเภก
  • ลูกสมอไทย
  • ลูกมะขามป้อม

สรรพคุณ  แก้ปิตตะวาตะ  สมหะในกองธาตุ  ฤดู  อายุ  และกองสมุฏฐาน


2)  พิกัดตรีกฏุก  คือ จำกัดจำนวนตัวยาที่มีรสเผ็ดร้อน  3  อย่าง คือ

  • เหง้าขิงแห้ง
  • เมล็ดพริกไทย
  • ดอกดีปลี

สรรพคุณ แก้วาตะเสมหะ ปิดตะวาตะในกองธาตุ ฤดู อายุ และกองสมุฏฐาน


3)   พิกัดตรีสาร  คือ จำนวนตัวยาที่ให้คุณในฤดูหนาว  3  อย่าง คือ

  • รากเจตมูลเพลิง
  • เถาสะค้าน
  • รากช้าพลู

สรรพคุณ แก้วาตะเสมหะ ปิดตะวาตะในกองธาตุ ฤดู อายุ  และกองสมุฏฐาน


4)   พิกัดตรีสุคนธ์   คือ  จำนวนตัวยามีกลิ่นหอม 3 อย่าง คือ

  • ใบกระวาน
  • รากอบเชยเทศ
  • รากพิมเสนต้น

สรรพคุณ  แก้ไข้สันนิบาต  แก้ไข้เซื่องซึม  แก้ไข้จุกเสียด  แก้ริดสีดวง


5)  พิกัดตรีทิพรส คือ  จำนวนตัวยารสดี  หรือรสเลิศ 3 อย่าง คือ

  • โกฐกระดูก
  • กระลำพัก
  • ขอนดอก

สรรพคุณ  บำรุงธาตุ บำรุงตับ ปอดและหัวใจ บำรุงกระดูก บำรุงครรภ์รักษา ทำให้ชุ่มชื่น


6)   พิกัดตรีสมอ คือ จำนวนสมอ  3  อย่าง คือ

  • ลูกสมอไทย
  • ลูกสมอเทศ
  • ลูกสมอพิเภก

สรรพคุณ  แก้เสมหะ  แก้ไข้  บำรุงธาตุ  ผายธาตุ  รู้ถ่ายรู้ปิดเอง


7)   พิกัดตรีมธุรส คือ จำนวนตัวยารสหวาน  3  อย่าง คือ

  • น้ำตาล
  • น้ำผึ้ง
  • น้ำมันเนย

สรรพคุณ บำรุงธาตุ  แก้สะอึก  และแก้ไข้ตรีโทษ  ผายธาตุ เจริญอาหาร


8)   พิกัดตรีสินธุรส   คือ  จำนวนตัวยารสน้ำ 3  อย่าง  คือ

  • รากมะตูม
  • เทียนขาว
  • น้ำตาลกรวด

 สรรพคุณ แก้ร้อนในกระหายน้ำ  แก้พิษไข้พิษฝี  แก้ดีพิการ  แก้นิ่ว  ขับปัสสาวะ


9)   พิกัดตรีญาณรส   คือ   จำนวนตัวยาที่มีรสสำหรับรู้  3  อย่าง  คือ

  • ไส้หมาก
  • รากสะเดา
  • เถาบอระเพ็ด

สรรพคุณ แก้ไข้ดับพิษร้อน ขับปัสสาวะ ขับเสมหะ บำรุงไปธาตุ เจริญอาหาร


10)  พิกัดตรีเพชรสมคุณ   คือ   จำนวนองตัวยาที่มีคุณเสมอเพชร  3   อย่างคือ

  • รากว่านหางจระเข้
  • ฝักราชพฤกษ์
  • รงทอง

สรรพคุณ แก้ปวดหัว แก้กำเดา ถ่ายเสมหะ ถ่ายอุจจาระ แก้โลหิตและน้ำเหลืองเสีย


11)   พิกัดตรีฉินทลมกา   คือ   จำนวนตัวยาแก้ธาตุลามกให้ตกไป  3  อย่าง คือ

  • โกฐน้ำเต้า
  • ลูกสมอไทย
  • รงทอง

สรรพคุณ ถ่ายท้องบำรุงธาตุ  ขับลม  ถ่ายไข้เพื่อเสมหะ ถ่ายโลหิตและน้ำเหลืองเสีย


12)  พิกัดตรีเกสรเพศ   คือ  จำนวนของตัวยามีรสแห่งเกสร  3  อย่าง  คือ

  • เปลือกฝิ่นต้น
  • เกสรบัวหลวงแดง
  • เกสรบัวหลวงขาว

สรรพคุณ คุมธาตุ แก้ไขเพื่อปถวีธาตุกำเริบ ทำตัวให้เย็น แก้คลื่นเหียนอาเจียน


13) พิกัดตรีเกสรมาศ  คือ  จำนวนตัวยาเกสรทอง 3 อย่าง

  • เปลือกฝิ่นต้น
  • เกสรบัวหลวงแดง
  • เกสรบัวหลวงขาว

สรรพคุณ  เจริญอาหาร  บำรุงธาตุ  คุมธาตุ  บำรุงกำลัง  แก้ท้องเดิน


 14)  พิกัดตรีอมฤต  คือ  จำนวนตัวยาที่ไม่ตาย  3  อย่าง คือ

  • รากมะกอก
  • รากกล้วยตีบ
  • รากกระดอม

สรรพคุณ  แก้ไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ ขับปัสสาวะ บำรุงธาตุ บำรุงกำลัง แก้ท้องเดิน


15) พิกัดตรีสัตกุลา (รัตตกุลา)  คือ  จำนวนตัวยาที่มีตระกูลสามารถ  3  อย่าง

  • เทียนดำ
  • ลูกผักชีลา
  • เหง้าขิงสด

สรรพคุณ บำรุงไฟธาตุ ขับลมในลำไส้ แก้อาการธาตุ 10 ประการ แก้อาเจียน


16)  พิกัดตรีทุรนสา   คือ  จำนวนตัวยาแก้มันเหลวพิการ  3  อย่าง

  • เมล็ดโหระพา
  • ลูกกระวาน
  • ลูกราชดัด

สรรพคุณ   แก้บิด  บำรุงน้ำดี  แก้ลม  แก้พิษตาซาง


17) พิกัดตรีสุคติสมุฏฐาน คือ จำนวนตัวยาทำให้มีความสุขเป็นที่ตั้ง 3 อย่าง  คือ

  • รากมะเดื่อชุมพร
  • รากเพกา
  • รากแคแดง

สรรพคุณ   แก้ไข้พิษต่างๆ  บำรุงไฟธาตุ  คุมธาตุ


18)  พิกัดตรีผลสมุฏฐาน คือ จำนวนผลไม้เป็นที่ตั้ง 3 อย่าง (ที่เกิดแห่งผล 3  อย่าง) คือ

  • ลูกมะตูม
  • ลูกยอ
  • ลูกผักชา

สรรพคุณ  แก้สมุฏฐานแห่งตรีโทษ ขับลมต่างๆ แก้อาเจียน  แก้โรคไตพิการ


19) พิกัดเสมหะผล  คือ  จำนวนตัวยาที่มีคุณแก้เสมหะ  3  อย่าง  คือ

  • ลูกช้าพลู
  • รากดีปลี
  • รากมะกล่ำเครือ

สรรพคุณ   แก้เสมหะ  แก้สะอึก  แก้เส้นอัมพฤกษ์อัมพาต  แก้ลม


20) พิกัดปิตตะผล  คือ  จำนวนผลแก้ลม  3  อย่าง  คือ

  • รากเจตมูลเพลิง
  • รากกะเพรา
  • ผักแพวแดง  (บอระเพ็ด)

สรรพคุณ   แก้จตุกาลเตโช  บำรุงธาตุ แก้ลม แก้เส้นประสาทพิการ ปวดเมื่อยตามข้อ


21) พิกัดตรีวาตะผล  คือ  จำนวนผลแก้ลม  3  อย่าง  คือ

  • ลูกสะค้าน
  • รากพริกไทย
  • เหง้าข่า

สรรพคุณ แก้กองลม  แก้เสมหะ  แก้แน่นในทรวงอก  แก้เลือด  บำรุงไปธาตุ


22) พิกัดตรีอากาศผล  คือ  จำนวนผลแก้อากาศธาตุ  3  อย่าง คือ

  • เหง้าขิง
  • กระลำพัก
  • อบเชยเทศ

สรรพคุณ  แก้อาการธาตุ  10  ประการ  แก้ตรีสมุฏฐาน แก้แน่นในอก แก้โลหิตเป็นพิษ  แก้ไข้จับ  ขับลม  ปลูกธาตุไฟ


23)  พิกัดตรีธารทิพย์   คือ  จำนวนตัวยาที่มีรสดังน้ำทิพย์  3  อย่าง  คือ

  • รากไทรย้อย
  • รากราชพฤกษ์
  • รากมะขามเทศ

สรรพคุณ  บำรุงน้ำนม  แก้กระษัย  ฆ่าเชื้อคุดทะราด  แก้ท้องร่วง


24)  พิกัดตรีพิษจักร  คือ  จำนวนจักรพิษ  3  อย่าง  คือ

  • ลูกผักชีล้อม
  • ลูกจันทน์
  • กระวาน

สรรพคุณ  บำรุงน้ำนม  แก้กระษัย  ฆ่าเชื้อคุดทะราด  แก้ท้องร่วง


25)  พิกัดตรีชาติ  (ธาตุ)  คือจำนวนวัตถุ 3 อย่าง คือ

  • ดอกจันทร์
  • กระวาน
  • อบเชย

สรรพคุณ  แก้ธาตุพิการแก้ลมเสมหะ  แก้วิงเวียน  บำรุงดวงจิต


26) พิกัดตรีกาฬพิษ  คือ  จำนวนตัวยาแก้พิษตามกาล  3  อย่าง

  • รากกระเพราแดง
  • หัวกระชาย
  • เหง้าข่า

สรรพคุณ  บำรุงธาตุ  บำรุงกำหนัด  ขับลม  แก้ไขสันนิบาต  แก้เลือดเสีย


27) พิกัดตรีคันธวาตะ  (กันธวาต)  คือ  จำตัวยาแก้พิษตามกาล 3 อย่าง คือ

  • ลูกเร่วใหญ่
  • ลูกจันทน์
  • ดอกกานพลู

สรรพคุณ  แก้ธาตุพิการ  แก้คลื่นเหียนอาเจียนแก้ริดสีดวงทั้ง 9 แก้ไอหืด


28) พิกัดตรีผลธาตุ  คือ  จำนวนผลแก้ธาตุ  3  อย่าง คือ

  • เหง้ากะทือ
  • หัวตะไคร้หอม
  • เหง้าไพล

สรรพคุณ    บำรุงธาตุไฟ  แก้ไข้ตัวร้อน  แก้กำเดา  แก้ฟกบวมปวดเมื่อย


29)  พิกัดตรีสันนิบาตผล (ตรีโลหิตะพละ) คือ จำนวนผลแก้สันนิบาต 3 อย่างคือ

  • ผลดีปรี
  • รากกะเพรา
  • รากพริกไทย

สรรพคุณ  แก้ไขสันนิบาต  แก้ในกองลม  บำรุงธาตุ  แก้ปถวี  20  ประการ


30)  พิกัดตรีสุรผล  คือ  จำนวนยามีรสกล้า  3  อย่าง  คือ

  • สมุลแว้ง
  • เนื้อไม้
  • เทพทาโร

สรรพคุณ  แก้ลมสัมประชวร  บำรุงธาตุ  โลหิต  แก้ลมสลบ  แก้ลมในท้อง ทำให้ปวดท้องจุกเสียดแน่น

บทความก่อนหน้านี้พิกัดยา 4 สิ่ง
บทความถัดไปพิกัดยา 2 สิ่ง