กรรณิการ์

กรรณิการ์ เป็นไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็กที่มีกลิ่นหอมโดดเด่น ดอกสีขาวมีหลอดดอกสีส้มแสดและมักบานในช่วงกลางคืน ก่อนร่วงในช่วงเช้า นอกจากเป็น ไม้ดอกไม้ประดับ และพืชให้สีธรรมชาติแล้ว กรรณิการ์ ยังเป็น สมุนไพรไทย ที่มีการใช้ตามภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย โดยใช้ส่วนต่าง ๆ เช่น ใบ ดอก ราก เปลือกต้น และลำต้น ในการดูแลอาการหลายประเภท

ข้อมูลพื้นฐานของสมุนไพร

ชื่อสมุนไพร : กรรณิการ์
ชื่ออื่น : กณิการ์, กรณิการ์, กรรณิกา, กันลิกา, สะบันงา, ปาริชาติ
ชื่อสามัญ : Night Jasmine, Night-blooming Jasmine, Coral Jasmine
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Nyctanthes arbor-tristis L.
ชื่อวงศ์ : Oleaceae
ประเภทพืช : ไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็ก
ลักษณะเด่น : ดอกสีขาว กลีบดอกบิดเวียนคล้ายกังหัน มีหลอดดอกสีส้มแสด และมีกลิ่นหอมแรง
การใช้ประโยชน์ : ใช้เป็น สมุนไพร, ไม้ประดับ, พืชให้สีธรรมชาติ และใช้ในภูมิปัญญาพื้นบ้าน

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ต้น : เป็นไม้พุ่มขนาดกลางหรือไม้ต้นขนาดเล็ก โดยทั่วไปสูงประมาณ 2–4 เมตร เปลือกต้นมีสีขาวหรือขาวอมเทา ผิวค่อนข้างหยาบ กิ่งและกิ่งอ่อนมีลักษณะเป็นเหลี่ยม โดยเฉพาะแนวสันกิ่งอาจมีตุ่มเล็ก ๆ เรียงเป็นแนว
ใบ : เป็นใบเดี่ยว เรียงตรงข้ามเป็นคู่ แผ่นใบรูปไข่หรือรูปหอก ปลายใบแหลม โคนใบมน ผิวใบค่อนข้างสากและมีขนอ่อนปกคลุม
ดอก : ออกเป็นช่อบริเวณซอกใบหรือปลายกิ่ง ช่อหนึ่งมีประมาณ 5–8 ดอก กลีบดอกสีขาวประมาณ 5–8 กลีบ บิดเวียนคล้ายกังหัน โคนกลีบเชื่อมเป็นหลอดสีส้มแสด ดอกมีกลิ่นหอมแรง เริ่มบานในช่วงเย็นหรือกลางคืนและมักร่วงในช่วงเช้า
ผล : เป็นผลแบนค่อนข้างกลมหรือรูปไข่กลับ เมื่อแก่และแห้งจะแตกออกเป็น 2 ซีก แต่ละซีกมีเมล็ดประมาณ 1 เมล็ด
เมล็ด : มีลักษณะแบนและมีองค์ประกอบของน้ำมัน โดยเมล็ดเป็นส่วนที่มีรายงานพบสารกลุ่ม iridoid glycosides เช่น arbortristoside

ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์

ถิ่นกำเนิด : มีถิ่นกำเนิดตามธรรมชาติครอบคลุมบริเวณตั้งแต่เทือกเขาหิมาลัยไปจนถึงอินโดจีน รวมถึงชวาและสุมาตรา
การกระจายพันธุ์ : พบในอินเดีย เนปาล บังกลาเทศ เมียนมา ไทย ลาว กัมพูชา เวียดนาม และบางพื้นที่ของอินโดนีเซีย
ในประเทศไทย : สามารถพบและปลูกได้ในหลายพื้นที่ โดยนิยมปลูกตามบ้าน วัด สวน และบริเวณที่ต้องการไม้ดอกหอม

การปลูกและการขยายพันธุ์

สภาพแวดล้อม : กรรณิการ์สามารถเจริญเติบโตได้ในเขตร้อน ต้องการความชื้นพอเหมาะและดินที่ระบายน้ำได้ดี
แสง : สามารถปลูกในบริเวณที่มีแสงแดดรำไรถึงแสงค่อนข้างมาก โดยสภาพแห้งแล้งเกินไปอาจทำให้การออกดอกลดลง
ดิน : เหมาะกับดินร่วนหรือดินร่วนที่มีการระบายน้ำดี
การขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด : สามารถเพาะเมล็ดได้ แต่การขยายพันธุ์ด้วยเมล็ดอาจมีความแปรปรวนและอัตราการงอกไม่สม่ำเสมอ
การปักชำ : ใช้กิ่งที่สมบูรณ์ ปักชำในวัสดุเพาะที่โปร่งและรักษาความชื้นให้เหมาะสม
การตอนกิ่ง : เป็นวิธีที่นิยมเนื่องจากได้ต้นใหม่ที่มีลักษณะใกล้เคียงต้นแม่และสามารถให้ดอกได้เร็ว
การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ : มีรายงานการศึกษาการขยายพันธุ์แบบ in vitro เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการขยายพันธุ์และเป็นแนวทางหนึ่งในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช

ส่วนที่ใช้เป็นยา

ใบ : ใช้ตามตำรายาไทยสำหรับบำรุงน้ำดี ขับน้ำดี แก้ไข้ แก้ปวดข้อ และใช้เป็นยาขมเจริญอาหาร
ดอก : ใช้แก้ไข้ ลมวิงเวียน และใช้ในภูมิปัญญาพื้นบ้านบางแห่ง
ราก : ใช้บำรุงธาตุ บำรุงกำลัง แก้ท้องผูก แก้ไอ และใช้ดูแลเส้นผมตามภูมิปัญญา
เปลือกต้น : ใช้ต้มเป็นยาตามตำรับพื้นบ้านสำหรับอาการปวดศีรษะและไข้
ลำต้น : มีการใช้ในตำรายาไทยสำหรับแก้ไข้ ปวดศีรษะ และปวดข้อ

สรรพคุณทางสมุนไพร

ตามภูมิปัญญาและตำรายาไทย

ลำต้น : รสขม เย็น หวาน และฝาด ใช้แก้ ไข้ ปวดศีรษะ และปวดข้อ
เปลือกต้น : รสขมเย็น โดยเฉพาะเปลือกชั้นในมีการใช้ต้มดื่มตามภูมิปัญญาเพื่อแก้ ปวดศีรษะ
ใบ : รสขม ใช้เป็น ยาบำรุงน้ำดี ขับน้ำดี แก้ไข้ แก้ปวดข้อ และเจริญอาหาร หากรับประทานในปริมาณมากมีฤทธิ์เป็นยาระบายตามตำรับพื้นบ้าน
ดอก : รสขมหวาน ใช้บำรุงน้ำดี เจริญอาหาร แก้ไข้ แก้ลมวิงเวียน และใช้ในตำรับพื้นบ้านสำหรับอาการบางชนิด
ราก : รสขมหวานฝาด ใช้ บำรุงธาตุ บำรุงกำลัง แก้ท้องผูก แก้ไอ และบำรุงเส้นผม ตามภูมิปัญญาไทย

ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน

มีการใช้ ใบกรรณิการ์ เป็นยาขมเพื่อช่วยเจริญอาหาร และใช้ในตำรับพื้นบ้านที่เกี่ยวข้องกับไข้และอาการปวดข้อ
ดอกกรรณิการ์ ใช้เป็นเครื่องยาในตำรับพื้นบ้านเกี่ยวกับไข้และอาการวิงเวียน
รากกรรณิการ์ มีการใช้ในตำรับพื้นบ้านเพื่อบำรุงกำลัง บำรุงธาตุ แก้ท้องผูกและอาการไอ
ในอินเดียมีรายงานการใช้ส่วนต่าง ๆ ของพืช โดยเฉพาะใบและราก สำหรับอาการไข้ ข้ออักเสบ และอาการอื่น ๆ ตามระบบการแพทย์ดั้งเดิม

ในตำรับยา

มีการใช้ กรรณิการ์เป็นเครื่องยาเดี่ยวและเป็นส่วนประกอบของตำรับพื้นบ้าน โดยใช้แตกต่างกันตามส่วนของพืชและวัตถุประสงค์ของตำรับ
ตำรับที่ใช้ใบหรือรากมีการกล่าวถึงในบริบทของ ไข้ อาการปวดข้อ อาการไอ ระบบทางเดินอาหาร และการบำรุงธาตุ
การใช้ในตำรับยาแผนไทยควรอ้างอิงตำรับที่ได้รับการรับรองและใช้ตามหลักวิชาชีพ ไม่ควรนำข้อมูลจากตำรับพื้นบ้านไปกำหนดขนาดยาเอง

วิธีใช้

การใช้ตามภูมิปัญญาไทย : ส่วนของใบ เปลือก ราก หรือลำต้นอาจนำไปต้ม ฝน หรือคั้น ตามลักษณะของตำรับ
ใบสด : มีข้อมูลภูมิปัญญาพื้นบ้านที่ใช้ใบสดตำแล้วคั้นน้ำรับประทานเป็นยาขมเจริญอาหาร แต่การใช้ในลักษณะดังกล่าวควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทย
การใช้ภายนอก : สารสกัดหรือผลิตภัณฑ์จากกรรณิการ์อาจนำไปใช้ในผลิตภัณฑ์สมุนไพรและเครื่องสำอาง แต่ต้องคำนึงถึงมาตรฐานและความเข้มข้นของสารสำคัญ

หมายเหตุ : วิธีใช้ ขนาด และระยะเวลาการใช้สมุนไพรไม่ควรยึดตามข้อมูลภูมิปัญญาเพียงอย่างเดียว โดยเฉพาะการใช้เพื่อรักษาโรคที่ต้องได้รับการวินิจฉัยจากแพทย์

สาระสำคัญ

กรรณิการ์ มีสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพหลายกลุ่ม โดยสารที่ได้รับความสนใจเป็นพิเศษ ได้แก่ iridoid glycosides, flavonoids, phenolic compounds, terpenoids, carotenoids และสารระเหยจากน้ำมันหอมระเหย
กลุ่ม arbortristosides ที่พบในเมล็ดเป็นสารกลุ่ม iridoid glycosides ที่มีการศึกษาทางเภสัชวิทยาหลายด้าน
ส่วนหลอดดอกสีส้มแสดมีสารกลุ่ม crocetin/crocins ซึ่งเกี่ยวข้องกับสีของดอกและได้รับความสนใจด้านฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและการสมานแผล

องค์ประกอบทางเคมี

เมล็ด : พบ arbortristoside A, B, C, D และ E ซึ่งเป็นกลุ่ม iridoid glycosides รวมถึงกรดไขมันและสารกลุ่ม triterpenoid บางชนิด
ใบ : มีรายงานพบ β-sitosterol, oleanolic acid, ursolic/related triterpenoids, tannins, mannitol, methyl salicylate, flavonoid glycosides และสารกลุ่ม iridoids
ดอก : พบ crocetin, crocins, nyctanthin, flavonoids, tannins, mannitol และสารในน้ำมันหอมระเหย
หลอดดอก : เป็นแหล่งของสารสีในกลุ่ม crocetin และ crocin ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อสีส้มแสดของส่วนกลางดอก
น้ำมันหอมระเหย : มีรายงานพบสาร เช่น α-pinene, p-cymene, linalool, methyl palmitate, phytol และสารไฮโดรคาร์บอนหลายชนิด โดยองค์ประกอบอาจแตกต่างกันตามแหล่งปลูก ส่วนของพืช และวิธีสกัด
สารกลุ่มฟลาโวนอยด์ : มีรายงาน quercetin, kaempferol derivatives, rutin, astragalin และ nicotiflorin

งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์

งานวิจัยในระดับ หลอดทดลองและสัตว์ทดลอง รายงานฤทธิ์ของสารสกัดกรรณิการ์ในหลายด้าน ได้แก่ ต้านการอักเสบ ต้านอนุมูลอิสระ ต้านจุลชีพ ต้านมาลาเรีย ปกป้องตับ และช่วยสมานแผล
มีการศึกษาสารกลุ่ม arbortristosides และพบศักยภาพทางชีวภาพหลายด้าน เช่น ฤทธิ์ต้านการอักเสบ ต้านไวรัส และต้านปรสิต
มีการศึกษาสาร crocetin จากหลอดดอกกรรณิการ์ และมีงานทดลองในสัตว์เกี่ยวกับการนำ crocetin ไปพัฒนาเป็นสูตรสำหรับ การสมานแผล
มีงานวิจัยด้าน การวิเคราะห์และหาปริมาณ arbortristoside-A ด้วย HPLC เพื่อใช้เป็นแนวทางควบคุมคุณภาพวัตถุดิบและผลิตภัณฑ์จากกรรณิการ์

ระดับหลักฐานทางวิทยาศาสตร์

ระดับข้อมูลภูมิปัญญาและชาติพันธุ์เภสัชวิทยา : มีข้อมูลค่อนข้างมากจากระบบการแพทย์ดั้งเดิม โดยเฉพาะอินเดียและเอเชียใต้
ระดับหลอดทดลอง : มีหลักฐานจำนวนมากเกี่ยวกับฤทธิ์ต้านการอักเสบ ต้านอนุมูลอิสระ ต้านจุลชีพ ต้านปรสิต และฤทธิ์ทางชีวภาพอื่น ๆ
ระดับสัตว์ทดลอง : มีข้อมูลสนับสนุนฤทธิ์ต้านการอักเสบ ปกป้องตับ สมานแผล และฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาอื่น ๆ
ระดับมนุษย์ : มีข้อมูลการศึกษาทางคลินิกเกี่ยวกับ มาลาเรีย แต่เป็นการศึกษาเชิงสำรวจและใช้ตำรับจากใบกรรณิการ์ จึงยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่ากรรณิการ์สามารถใช้ทดแทนยามาตรฐานได้
ภาพรวม : หลักฐานในปัจจุบันสนับสนุนศักยภาพทางเภสัชวิทยา แต่ยังจำเป็นต้องมีการศึกษาทางคลินิกแบบสุ่ม มีกลุ่มควบคุม ขนาดตัวอย่างมากขึ้น และใช้สารสกัดหรือผลิตภัณฑ์ที่มีมาตรฐานเดียวกัน

การศึกษาทางเภสัชวิทยา

ฤทธิ์ต้านการอักเสบ : สารสกัดและสารบางชนิดจากกรรณิการ์แสดงฤทธิ์ลดกระบวนการอักเสบในแบบจำลองทดลอง
ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ : มีรายงานความสามารถในการกำจัดอนุมูลอิสระของสารสกัดจากใบและดอก
ฤทธิ์ต้านมาลาเรีย : มีทั้งข้อมูลก่อนคลินิกและการศึกษามนุษย์ขนาดเล็ก โดยพบการลดไข้และจำนวนปรสิตในผู้ป่วยบางส่วน แต่ยังต้องมีการทดลองทางคลินิกที่มีมาตรฐานสูงกว่านี้
ฤทธิ์ปกป้องตับ : สารสกัดบางชนิดแสดงศักยภาพในการลดความเสียหายของตับในแบบจำลองสัตว์
ฤทธิ์สมานแผล : crocetin จากหลอดดอก ได้รับการศึกษาด้านการสมานแผลในสัตว์ทดลอง โดยมีการพัฒนารูปแบบ phytosome เพื่อเพิ่มความเหมาะสมในการนำไปใช้
ฤทธิ์ต้านจุลชีพและต้านเชื้อรา : มีรายงานจากการทดลองในหลอดทดลอง
ฤทธิ์ต้านไวรัส : สารสกัดและ iridoid glycosides บางชนิดมีรายงานฤทธิ์ต้านไวรัสในระดับก่อนคลินิก

ความปลอดภัย

ข้อมูลด้านความปลอดภัยของ กรรณิการ์ในมนุษย์ยังมีจำกัด เมื่อเปรียบเทียบกับสมุนไพรที่มีการใช้และศึกษาทางคลินิกอย่างกว้างขวาง
การศึกษาทางคลินิกขนาดเล็กในผู้ป่วยมาลาเรียพบว่าตำรับใบกรรณิการ์ที่ใช้ในการศึกษามีความทนต่อยาโดยรวมดี และพบอาการท้องเสียเล็กน้อยที่หายได้เองในผู้ป่วยหนึ่งราย
การศึกษาด้านพิษวิทยาในสัตว์บางงานไม่พบพิษรุนแรงในขนาดที่ศึกษา แต่ผลดังกล่าว ไม่สามารถใช้ยืนยันความปลอดภัยของการใช้ในมนุษย์ทุกขนาดและทุกผลิตภัณฑ์ ได้
สารบริสุทธิ์หรือสารสกัดเข้มข้นอาจมีความปลอดภัยแตกต่างจากการใช้พืชในรูปแบบดั้งเดิม จึงควรแยกข้อมูลระหว่าง สมุนไพรทั้งต้น สารสกัด และสารบริสุทธิ์

ข้อห้ามใช้

ผู้ที่มีประวัติ แพ้กรรณิการ์ หรือพืชในผลิตภัณฑ์ที่มีกรรณิการ์เป็นส่วนประกอบ ไม่ควรใช้
หญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร ควรหลีกเลี่ยงการรับประทานในรูปแบบยา เนื่องจากข้อมูลด้านความปลอดภัยยังไม่เพียงพอ
เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้มีโรคประจำตัว ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้
ไม่ควรใช้กรรณิการ์เป็นยารักษา มาลาเรีย ไข้ติดเชื้อ หรือโรคร้ายแรง แทนการรักษามาตรฐาน

ปฏิกิริยาระหว่างสมุนไพรกับยา

ยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกที่เพียงพอในการระบุ ปฏิกิริยาระหว่างกรรณิการ์กับยาชนิดต่าง ๆ อย่างชัดเจน
ผู้ที่รับประทานยาประจำ โดยเฉพาะยาที่มีผลต่อตับ ไต การแข็งตัวของเลือด ระดับน้ำตาลในเลือด หรือยาที่มีช่วงความปลอดภัยแคบ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้สารสกัดกรรณิการ์
ไม่ควรนำผลการทดลองในหลอดทดลองหรือสัตว์ทดลองมาตีความว่าเกิดปฏิกิริยากับยาชนิดเดียวกันในมนุษย์โดยตรง

การใช้ในอาหาร

หลอดดอกกรรณิการ์ ซึ่งมีสีส้มแสด เป็นแหล่งของสีธรรมชาติและมีการใช้ในภูมิปัญญาพื้นบ้านเพื่อแต่งสีอาหาร
มีการใช้ส่วนที่มีสีของดอกเพื่อให้สีเหลืองถึงเหลืองแสดในอาหารและเครื่องดื่มบางชนิด
การใช้เป็นสีผสมอาหารควรใช้วัตถุดิบที่สะอาดและปลอดสารปนเปื้อน และควรแยกให้ชัดเจนระหว่าง การใช้ตามภูมิปัญญา กับการใช้เป็นวัตถุเจือปนอาหารที่ต้องเป็นไปตามข้อกำหนดของกฎหมายอาหาร

การใช้ในผลิตภัณฑ์

ผลิตภัณฑ์สมุนไพร : ใช้ใบ ดอก ราก หรือส่วนอื่นของพืชเป็นวัตถุดิบสำหรับสารสกัดและผลิตภัณฑ์สมุนไพร
เครื่องสำอาง : สารสกัดจากกรรณิการ์และสารกลุ่ม antioxidant อาจนำไปใช้เป็นส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ดูแลผิวหรือเส้นผม
ผลิตภัณฑ์ให้สีธรรมชาติ : หลอดดอกสีส้มแสดสามารถใช้เป็นแหล่งสีธรรมชาติ
ผลิตภัณฑ์น้ำหอมและกลิ่นหอม : ดอกกรรณิการ์มีกลิ่นหอมแรงและมีองค์ประกอบของน้ำมันหอมระเหย จึงมีศักยภาพในการนำไปใช้ด้านกลิ่นหอม
ผลิตภัณฑ์วิจัย : มีการศึกษาการนำ crocetin และสารออกฤทธิ์อื่นไปพัฒนาเป็นรูปแบบผลิตภัณฑ์เฉพาะ เช่น phytosome เพื่อเพิ่มศักยภาพในการใช้ประโยชน์

การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา

ใบ : ควรเก็บจากต้นที่สมบูรณ์และไม่มีโรคหรือแมลงทำลาย
ดอก : หากต้องการใช้เป็นวัตถุดิบสมุนไพรหรือวัตถุดิบให้สี ควรเก็บในช่วงที่ดอกสมบูรณ์และหลีกเลี่ยงการปนเปื้อนจากพื้นดิน เนื่องจากดอกหลุดร่วงง่าย
รากและเปลือก : ควรเก็บจากต้นที่สมบูรณ์และเก็บอย่างเหมาะสมเพื่อไม่ให้เกิดความเสียหายต่อต้นมากเกินไป
การทำให้แห้ง : ควรทำให้แห้งอย่างรวดเร็วในสภาพที่สะอาด อากาศถ่ายเท และหลีกเลี่ยงความร้อนสูงเกินไป โดยเฉพาะวัตถุดิบที่ต้องการรักษาสารสำคัญหรือสีธรรมชาติ
การเก็บรักษา : เก็บวัตถุดิบแห้งในภาชนะปิดสนิท ป้องกันความชื้น แสง ความร้อน แมลง และเชื้อรา พร้อมติดฉลากระบุชนิดพืชและวันที่เก็บเกี่ยว

ภูมิปัญญาท้องถิ่น

กรรณิการ์ เป็นไม้ที่มีความสัมพันธ์กับภูมิปัญญาไทยทั้งด้าน สมุนไพร ไม้ดอกหอม และพืชให้สี
มีการใช้ใบ ดอก ราก เปลือก และลำต้นในตำรับพื้นบ้านแตกต่างกันตามพื้นที่
ดอกใช้ในด้านกลิ่นหอมและสี ส่วนหลอดดอกสีส้มแสดมีการนำมาใช้เป็น สีธรรมชาติสำหรับอาหารและสิ่งทอ
การปลูกกรรณิการ์ในบริเวณบ้านและสวนยังเป็นส่วนหนึ่งของการสืบทอดองค์ความรู้เกี่ยวกับ พืชสมุนไพรพื้นบ้าน

ประวัติและวัฒนธรรม

กรรณิการ์เป็นพรรณไม้ที่มีความผูกพันกับวัฒนธรรมและวรรณกรรมไทยมานาน
มีหลักฐานการกล่าวถึงชื่อกรรณิการ์ในวรรณคดีไทย เช่น อิเหนา และ ลิลิตตะเลงพ่าย จึงมีข้อสันนิษฐานว่ากรรณิการ์เข้ามาในประเทศไทยมาเป็นเวลานาน อาจตั้งแต่ช่วงปลายกรุงศรีอยุธยาหรือต้นกรุงรัตนโกสินทร์
ชื่อ กรรณิการ์ มีความเกี่ยวข้องกับศัพท์บาลี–สันสกฤตที่เชื่อมโยงกับดอกไม้ เครื่องประดับ และสิ่งประดับหู
ในอินเดีย กรรณิการ์หรือ Parijat มีความสำคัญทั้งด้านวัฒนธรรม ศาสนา และการแพทย์ดั้งเดิม

สถานะการอนุรักษ์

ข้อมูลจากฐานข้อมูล World Flora Online ระบุสถานะการอนุรักษ์ของ Nyctanthes arbor-tristis เป็น Least Concern (LC) และข้อมูลการประเมินความเสี่ยงของพืชดอกระบุว่าโดยภาพรวมยังไม่อยู่ในกลุ่มพืชที่ถูกคุกคาม
อย่างไรก็ตาม การอนุรักษ์แหล่งพันธุกรรมและการส่งเสริมการปลูกเพื่อใช้เป็นวัตถุดิบสมุนไพรยังมีความสำคัญ โดยเฉพาะหากมีการเก็บจากธรรมชาติในปริมาณมาก

ข้อมูลอนุกรมวิธาน

อาณาจักร (Kingdom) : Plantae
ไฟลัม (Phylum) : Streptophyta
ชั้น (Class) : Equisetopsida
ชั้นย่อย (Subclass) : Magnoliidae
อันดับ (Order) : Lamiales
วงศ์ (Family) : Oleaceae
สกุล (Genus) : Nyctanthes L.
ชนิด (Species) : Nyctanthes arbor-tristis L.
ชื่อที่ยอมรับในปัจจุบัน : Nyctanthes arbor-tristis L.
ชื่อพ้องที่สำคัญ : Bruschia macrocarpa Bertol., Nyctanthes dentata Blume, Nyctanthes tristis Salisb., Parilium arbor-tristis (L.) Gaertn., Scabrita scabra L. และ Scabrita triflora L.

การตรวจสอบเอกลักษณ์สมุนไพร

ลักษณะเด่นสำหรับการตรวจสอบ : ไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็ก กิ่งเป็นเหลี่ยม ใบออกตรงข้าม ผิวใบสาก ดอกสีขาวและมีหลอดดอกสีส้มแสด
ลักษณะดอก : ดอกมีกลิ่นหอมแรง บานช่วงเย็นหรือกลางคืนและร่วงในช่วงเช้า เป็นลักษณะที่ช่วยแยกกรรณิการ์จากไม้ดอกชนิดอื่น
ลักษณะผล : ผลแบนและแยกออกเป็นสองซีกเมื่อแก่
การตรวจสอบทางพฤกษศาสตร์ : ควรเปรียบเทียบตัวอย่างกับตัวอย่างพรรณไม้แห้งหรือฐานข้อมูลอนุกรมวิธานที่เชื่อถือได้
การตรวจสอบทางเภสัชเวท : หากใช้เป็นวัตถุดิบยา ควรตรวจสอบลักษณะมหภาค จุลทรรศน์ เอกลักษณ์ทางเคมี และสารสำคัญ เพื่อป้องกันการปลอมปนหรือใช้พืชผิดชนิด
ชื่อวิทยาศาสตร์ที่ได้รับการยอมรับในฐานข้อมูล Kew ปัจจุบันคือ Nyctanthes arbor-tristis L.

คำเตือนทางการแพทย์

กรรณิการ์ไม่ควรใช้แทนการรักษามาตรฐาน โดยเฉพาะโรคติดเชื้อ เช่น มาลาเรีย ซึ่งอาจมีความรุนแรงและจำเป็นต้องได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างเหมาะสม
แม้มีงานวิจัยทางคลินิกเกี่ยวกับมาลาเรีย แต่เป็นการศึกษาเชิงสำรวจในผู้ป่วยจำนวนไม่มาก และผู้ป่วยบางรายยังจำเป็นต้องได้รับยามาตรฐานเพิ่มเติม
หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ของกรรณิการ์ส่วนใหญ่ยังอยู่ในระดับก่อนคลินิก จึงไม่ควรสรุปว่าฤทธิ์จากสารสกัดในสัตว์ทดลองจะให้ผลเหมือนกันในมนุษย์
การใช้ สารสกัดเข้มข้นหรือสารบริสุทธิ์ อาจมีความแตกต่างด้านความปลอดภัยจากการใช้สมุนไพรในรูปแบบดั้งเดิม
หากมีอาการผิดปกติหลังใช้ เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ผื่น คัน บวม หายใจลำบาก หรืออาการแพ้ ควรหยุดใช้และพบแพทย์
ผู้ที่ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร มีโรคประจำตัว หรือรับประทานยาหลายชนิด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ ผลิตภัณฑ์กรรณิการ์ในรูปแบบยา

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช. (2559). สารานุกรมพืช: กรรณิการ์ (Nyctanthes arbor-tristis L.). กลุ่มงานพฤกษศาสตร์ป่าไม้.
คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. (ม.ป.ป.). กรรณิการ์. ฐานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี.
กรมหม่อนไหม. (ม.ป.ป.). กรรณิการ์. ระบบพันธุ์ไม้ย้อมสี กรมหม่อนไหม.
เดชา ศิริภัทร. (2544). กรรณิการ์ คุณค่าที่คู่ควรจมูก ตา (และหู). หมอชาวบ้าน, 23(268).
สำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพและหน่วยงานด้านพฤกษศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง. (ม.ป.ป.). ข้อมูลอนุกรมวิธานและการกระจายพันธุ์ของ Nyctanthes arbor-tristis. ฐานข้อมูลพรรณไม้ไทย.
Barua, A., Junaid, M., Shamsuddin, T., Alam, S. M., Mouri, N. J., Akter, R., Sharmin, T., & Hosen, S. M. Z. (2023). Nyctanthes arbor-tristis Linn.: A review on its traditional uses, phytochemistry, pharmacological activities, and toxicity. Current Traditional Medicine, 9(1).
Gadgoli, C., & Shelke, S. (2010). Crocetin from the tubular calyx of Nyctanthes arbor-tristis. Natural Product Research, 24(17), 1610–1615.
Gupta, D., et al. (2024). Quantification of Arbortristoside-A isolated from Nyctanthes arbor-tristis using HPLC: Method development and pharmaceutical applications. Journal of Chromatography B, 1233, 123985.
Karnik, S. R., Tathed, P. S., Antarkar, D. S., Gidse, C. S., Vaidya, R. A., & Vaidya, A. D. B. (2008). Antimalarial activity and clinical safety of traditionally used Nyctanthes arbor-tristis Linn. Indian Journal of Traditional Knowledge.
Purushothaman, K. K., Venkatanarasimhan, M., & Sarada, A. (1985). Arbortristoside A and B, two iridoid glucosides from Nyctanthes arbor-tristis. Phytochemistry, 24(4), 773–776.
Rathore, A., Rivastava, V., Srivastava, K. C., & Tandon, J. S. (1990). Iridoid glucosides from Nyctanthes arbor-tristis. Phytochemistry, 29(6), 1917–1920.
Sri, V. S. S., & Subhasidha, R. (2024). Nyctanthes arbor-tristis Linn. (Night Jasmine): Extraction techniques, phytochemical constituents, and biological impacts of extracts and essential oil. Future Journal of Pharmaceutical Sciences.
Tipugade, O., Sawale, J., & Jadhav, N. (2026). Nyctanthes arbor-tristis Linn.: Comprehensive insights into its medicinal, phytochemical and safety profiles. Natural Product Research, 40(11), 3338–3351.
World Flora Online Consortium. (2026). Nyctanthes arbor-tristis L. World Flora Online.
Royal Botanic Gardens, Kew. (2026). Nyctanthes arbor-tristis L. Plants of the World Online.