ครุฑกระทง
ครุฑกระทง เป็นไม้พุ่มในวงศ์เล็บครุฑ มีชื่อเรียกอื่นว่า เบญกานี เกล็ดปลากะโห้ และครุฑด่าง เป็นพืชที่มีลักษณะเด่นจากรูปทรงใบที่แผ่กว้างคล้ายกระทงหรือภาชนะขนาดเล็ก บางสายพันธุ์มีใบสีเขียวสลับลายด่าง นิยมปลูกเป็นไม้ประดับและใช้ประโยชน์ในครัวเรือน นอกจากนี้ยังมีข้อมูลการใช้ใบและรากตามภูมิปัญญาสมุนไพรพื้นบ้าน รวมถึงมีการศึกษาสารสำคัญและฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาในห้องปฏิบัติการอย่างต่อเนื่อง
ข้อมูลพื้นฐานของสมุนไพร
- ชื่อไทย: ครุฑกระทง
- ชื่ออื่น: เบญกานี, เกล็ดปลากะโห้, ครุฑตีนตะพาบ, ครุฑด่าง
- ชื่อสามัญ: Saucer Leaf, Cup-leaved Papua, Hedge Panax, Shield Aralia
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Polyscias scutellaria (Burm.f.) Fosberg
- ชื่อวงศ์: Araliaceae
- ประเภทพืช: ไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็ก ไม่ผลัดใบ
- ลักษณะเด่น: ใบขนาดใหญ่ รูปเกือบกลมหรือรูปไต ขอบใบหยัก และอาจมีลักษณะคล้ายถ้วยหรือกระทง
- การใช้ประโยชน์: ไม้ประดับ พืชอาหาร และพืชที่มีรายงานการใช้เป็นสมุนไพรพื้นบ้าน
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
- ลำต้น: ครุฑกระทงเป็นไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็ก แตกกิ่งก้านได้หลายกิ่ง ลำต้นตั้งตรง ผิวลำต้นมีสีเขียวอมเทาหรือเขียวอมสำริด และมีรอยแผลจากการหลุดร่วงของใบตามข้อ ลำต้นสามารถเจริญเติบโตได้ประมาณ 2–6 เมตร และอาจสูงได้ถึงประมาณ 7 เมตรในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม
- ใบ: เป็นใบเดี่ยวหรือใบประกอบแบบขนนก มีใบย่อยประมาณ 1–5 ใบ ขึ้นอยู่กับลักษณะของต้นและพันธุ์ ใบมีรูปทรงกลม รูปรีกว้าง หรือรูปไต บางใบมีลักษณะเว้าและแผ่ออกคล้ายกระทง ขนาดแผ่นใบโดยทั่วไปประมาณ 5–20 เซนติเมตร และบางรายงานพบขนาดใหญ่ได้ถึง 24 × 26 เซนติเมตร ขอบใบหยักมนหรือหยักฟันเลื่อยตื้น ผิวใบเรียบ ด้านบนสีเขียวเข้ม ด้านล่างสีเขียวอ่อน ก้านใบยาวประมาณ 15–35 เซนติเมตร
- ดอก: ออกดอกเป็นช่อแบบช่อแยกแขนงบริเวณปลายยอด ช่อดอกมีลักษณะเป็นช่อใหญ่ประกอบด้วยช่อย่อยหลายช่อ ดอกมีขนาดเล็ก สีขาวนวล สีเขียวอ่อน หรือสีเหลืองอ่อน เส้นผ่านศูนย์กลางดอกประมาณ 3–5 มิลลิเมตร
- ผล: เป็นผลสดขนาดเล็ก รูปทรงกลมหรือเกือบกลม บางผลมีลักษณะค่อนข้างแบนเล็กน้อย ผลเมื่อแก่มีสีม่วงคล้ำถึงดำ เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 4–7 มิลลิเมตร
- เมล็ด: มีเมล็ดอยู่ภายในผล ขนาดเล็ก จำนวนและรายละเอียดของเมล็ดอาจแตกต่างตามลักษณะของผลและการพัฒนาของดอก ยังไม่มีข้อมูลขนาดเมล็ดที่ยืนยันได้อย่างชัดเจนสำหรับใช้เป็นค่ามาตรฐาน
- ราก: มีระบบรากแตกแขนงเพื่อยึดเกาะดินและดูดซึมน้ำและธาตุอาหาร ยังไม่มีข้อมูลขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางและความยาวรากที่เป็นค่ามาตรฐานของพืชชนิดนี้

ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์
ครุฑกระทงมีถิ่นกำเนิดในเขตหมู่เกาะมาลูกูและนิวกินี รวมถึงบริเวณหมู่เกาะแปซิฟิกตะวันตกเฉียงใต้ เช่น หมู่เกาะโซโลมอน วานูอาตู และหมู่เกาะซานตาครูซ
ปัจจุบันมีการนำไปปลูกในหลายประเทศเขตร้อน รวมถึงประเทศไทย เนื่องจากเป็นพืชที่เหมาะกับสภาพอากาศร้อนชื้น สามารถปลูกเป็นไม้ประดับตามบ้าน สวนหย่อม และแนวรั้วได้
การปลูกและการขยายพันธุ์
- สภาพแวดล้อม: เหมาะกับพื้นที่ที่มีอากาศร้อนชื้นและมีความชื้นในดินสม่ำเสมอ สามารถปลูกได้ทั้งบริเวณที่มีแสงแดดรำไรและบริเวณที่ได้รับแสงแดดบางช่วงของวัน
- ดินปลูก: ควรใช้ดินร่วนที่ระบายน้ำได้ดี มีอินทรียวัตถุเพียงพอ ไม่ควรปลูกในดินที่มีน้ำขังเป็นเวลานาน
- การให้น้ำ: รดน้ำอย่างสม่ำเสมอ โดยปรับปริมาณตามสภาพอากาศและความชื้นของดิน หลีกเลี่ยงการปล่อยให้ดินแห้งจัดหรือแฉะเกินไป
- การขยายพันธุ์: นิยมขยายพันธุ์ด้วยการปักชำกิ่ง โดยเลือกกิ่งที่สมบูรณ์ ตัดให้มีความยาวเหมาะสม แล้วนำไปปักในวัสดุปลูกที่โปร่งและเก็บความชื้นได้ดี
- การดูแลรักษา: ตัดแต่งกิ่งที่แห้งหรือเสียหาย เพื่อให้ทรงพุ่มสวยงามและกระตุ้นการแตกกิ่งใหม่ สามารถปลูกในกระถางหรือปลูกลงดินได้
ส่วนที่ใช้เป็นยา
- ใบ: มีรายงานการใช้ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน โดยนำใบมาใช้ภายนอกและใช้ในตำรับพื้นบ้านบางพื้นที่
- ราก: มีรายงานการใช้เป็นสมุนไพรพื้นบ้าน โดยเฉพาะในตำรับที่กล่าวถึงการขับปัสสาวะ
หมายเหตุ: ข้อมูลการใช้เป็นยาเป็นข้อมูลตามตำรายาและภูมิปัญญาพื้นบ้าน ไม่ใช่ข้อยืนยันประสิทธิผลทางการแพทย์
สรรพคุณทางสมุนไพร มีการใช้ตามภูมิปัญญา
- ใบ: มีข้อมูลการใช้ใบตำพอกบริเวณแผลหรือบริเวณที่มีอาการอักเสบตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน
- ใบ: มีรายงานการใช้เพื่อช่วยขับปัสสาวะในตำรับสมุนไพรพื้นบ้าน
- ราก: มีข้อมูลการใช้เป็นยาขับปัสสาวะตามตำรายาสมุนไพรบางแหล่ง
- ใบ: มีการกล่าวถึงการใช้เพื่อบำรุงเส้นผมและลดปัญหาผมร่วงในข้อมูลสมุนไพรพื้นบ้าน แต่ยังไม่มีหลักฐานทางคลินิกที่ยืนยันผลดังกล่าว
- ใบ: มีกลิ่นเฉพาะตัว จึงมีข้อมูลการนำไปใช้ประโยชน์ด้านการแต่งกลิ่นในบางแหล่งข้อมูล
ข้อควรทราบ: สรรพคุณที่กล่าวถึงข้างต้นเป็นการบันทึกการใช้ตามภูมิปัญญา ไม่ควรนำไปใช้ทดแทนการรักษาทางการแพทย์ และยังไม่มีข้อมูลการทดลองในมนุษย์ที่เพียงพอสำหรับยืนยันสรรพคุณเหล่านี้
วิธีใช้
- การใช้ภายนอก: มีข้อมูลภูมิปัญญาพื้นบ้านเกี่ยวกับการนำใบมาตำเพื่อใช้พอกบริเวณที่มีอาการอักเสบ อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีสูตรมาตรฐานหรือข้อมูลความปลอดภัยของการใช้กับบาดแผลเปิด จึงไม่แนะนำให้ทดลองใช้กับแผลโดยตรง
- การใช้ตามตำรับพื้นบ้าน: มีรายงานการใช้ใบและรากในตำรับที่เกี่ยวข้องกับการขับปัสสาวะ แต่ไม่มีขนาดรับประทานที่ได้รับการยืนยันทางการแพทย์ จึงไม่ควรนำมาต้มดื่มหรือรับประทานเพื่อรักษาอาการเจ็บป่วยด้วยตนเอง
ในบัญชียาจากสมุนไพร
จากการตรวจสอบข้อมูลที่สามารถเข้าถึงได้ ยังไม่พบหลักฐานเพียงพอที่จะยืนยันว่าครุฑกระทง (Polyscias scutellaria) เป็นสมุนไพรที่มีการระบุเป็นตัวยาสำคัญในบัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพรของประเทศไทย
การมีข้อมูลการใช้ในตำรายาพื้นบ้านหรือฐานข้อมูลสมุนไพร ไม่ได้หมายความว่าพืชชนิดนั้นได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นยาในบัญชียาหลักแห่งชาติ
สารสำคัญ
มีรายงานการศึกษาสารพฤกษเคมีในใบของครุฑกระทง โดยพบหรือมีรายงานสารประกอบในกลุ่มต่าง ๆ ได้แก่
- ฟลาโวนอยด์ (Flavonoids): สารประกอบฟีนอลิกที่พบได้ในพืชหลายชนิด และเป็นกลุ่มสารที่ได้รับความสนใจด้านฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ
- ซาโปนิน (Saponins): สารประกอบกลุ่มไกลโคไซด์ที่มีองค์ประกอบของน้ำตาลเชื่อมกับส่วนที่ไม่ใช่น้ำตาล
- ไตรเทอร์พีนอยด์ (Triterpenoids): มีรายงานสารในกลุ่มไตรเทอร์พีนอยด์ไกลโคไซด์ที่มีโครงสร้างเกี่ยวข้องกับกรดโอลีอะโนลิก (Oleanolic acid)
- โพลีฟีนอล (Polyphenols): เป็นกลุ่มสารที่มีการศึกษาความสามารถในการต้านอนุมูลอิสระ
- ไฟทอล (Phytol): มีรายงานการตรวจพบจากการวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีของสารสกัดใบด้วยเทคนิค GC-MS
สารสำคัญที่ตรวจพบอาจแตกต่างกันตามแหล่งปลูก อายุของใบ วิธีสกัด และเทคนิคการวิเคราะห์ จึงไม่ควรสรุปว่าสารทุกชนิดมีปริมาณเท่ากันในครุฑกระทงทุกต้น
งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์
ปัจจุบันมีงานวิจัยเกี่ยวกับครุฑกระทงที่ให้ความสนใจด้านสารต้านอนุมูลอิสระ ฤทธิ์ต้านการอักเสบ และฤทธิ์ต้านไวรัส โดยส่วนใหญ่ยังเป็นการศึกษาในระดับสารสกัด เซลล์ หรือสัตว์ทดลอง
- งานวิจัยด้านสารต้านอนุมูลอิสระและการต้านการอักเสบ ปี ค.ศ. 2023: มีการศึกษาสารสกัดจากใบครุฑกระทงด้วยตัวทำละลายหลายชนิด โดยประเมินความสามารถในการกำจัดอนุมูลอิสระ ปริมาณฟีนอลิกและฟลาโวนอยด์ รวมถึงการตอบสนองของเซลล์ภูมิคุ้มกันต่อสารสกัด ผลการศึกษาพบว่าสารสกัดมีศักยภาพด้านการต้านอนุมูลอิสระและมีผลต่อสารสื่อกลางการอักเสบในระดับเซลล์
- งานวิจัยด้านฤทธิ์ต้านการอักเสบ ปี ค.ศ. 2025: Syarifuddin, Nurrochmad และ Fakhrudin ศึกษาสารสกัดเอทานอลจากใบครุฑกระทง โดยประเมินฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและการลดการตอบสนองของสารก่อการอักเสบ เช่น TNF-α, IL-1β และ IL-6 ในสัตว์ทดลอง ผลการศึกษาแสดงแนวโน้มของฤทธิ์ต้านการอักเสบ แต่ยังจำเป็นต้องมีการศึกษาด้านขนาดยา ความปลอดภัย และการทดลองในมนุษย์เพิ่มเติม
- งานวิจัยด้านฤทธิ์ต้านไวรัส ปี ค.ศ. 2026: Tippayawong และคณะ ศึกษาสารสกัดจากใบครุฑกระทงต่อเชื้อไวรัส Herpes simplex virus (HSV) รวมถึงการติดเชื้อที่เกี่ยวข้องกับ Human papillomavirus (HPV) ในระดับห้องปฏิบัติการ ผลการศึกษาพบว่าสารสกัดเอทานอลจากใบสดมีฤทธิ์ยับยั้งไวรัสบางชนิดในการทดลอง และมีการพัฒนาสูตรต้นแบบสบู่สมุนไพรเพื่อประเมินการใช้งาน
อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษาดังกล่าวยังไม่สามารถนำไปสรุปว่าการรับประทานใบครุฑกระทงหรือการใช้ผลิตภัณฑ์ทั่วไปสามารถรักษาการติดเชื้อ HPV โรคเริม หรือโรคมะเร็งในมนุษย์ได้
การศึกษาทางเภสัชวิทยา
- ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ: มีการทดสอบด้วยวิธี DPPH, ABTS และ FRAP เพื่อประเมินความสามารถของสารสกัดในการกำจัดอนุมูลอิสระและการรีดิวซ์สารประกอบบางชนิด
- ฤทธิ์ต้านการอักเสบ: มีการศึกษาผลต่อสารสื่อกลางการอักเสบ ได้แก่ TNF-α, IL-1β, IL-6 และการสร้างไนตริกออกไซด์ (NO)
- ฤทธิ์ต้านไวรัส: มีการทดสอบสารสกัดต่อไวรัส HSV และ HPV ในระบบทดลองระดับเซลล์
- ฤทธิ์ต่อเซลล์มะเร็ง: มีการศึกษาผลต่อการเพิ่มจำนวนและการตายของเซลล์มะเร็งปากมดลูกบางสายพันธุ์ในห้องปฏิบัติการ
การศึกษาทั้งหมดนี้เป็นข้อมูลทางเภสัชวิทยาเบื้องต้น ไม่ใช่หลักฐานยืนยันว่าครุฑกระทงเป็นยารักษาโรค และยังต้องศึกษาความเป็นพิษ กลไกการออกฤทธิ์ และความปลอดภัยในมนุษย์เพิ่มเติม
ความปลอดภัย
- ยังไม่มีข้อมูลการศึกษาความปลอดภัยจากการรับประทานใบหรือรากครุฑกระทงในมนุษย์อย่างเพียงพอ
- ไม่ควรใช้สารสกัดเข้มข้นหรือผลิตภัณฑ์ที่ทำขึ้นเองเพื่อรักษาโรคโดยไม่มีข้อมูลขนาดใช้และความปลอดภัย
- การใช้ใบตำพอกผิวหนังอาจทำให้เกิดการระคายเคืองหรืออาการแพ้ในผู้ที่มีความไวต่อพืชบางชนิด
- หากเกิดผื่น คัน บวม แสบ หรือระคายเคือง ควรหยุดใช้และทำความสะอาดบริเวณที่สัมผัส
- ไม่ควรใช้สมุนไพรชนิดนี้แทนยาที่แพทย์สั่ง
ข้อห้ามใช้
- หญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร ควรหลีกเลี่ยงการใช้เป็นยา เนื่องจากยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยที่เพียงพอ
- เด็กเล็กไม่ควรใช้สารสกัดหรือยาต้มจากพืชชนิดนี้โดยไม่มีคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์
- ผู้ที่มีประวัติแพ้พืชในวงศ์ Araliaceae ควรหลีกเลี่ยงการใช้หรือสัมผัสโดยตรง
- ผู้ป่วยโรคไตหรือผู้ที่ใช้ยาขับปัสสาวะ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้สมุนไพรที่มีรายงานการใช้เพื่อขับปัสสาวะ
ปฏิกิริยาระหว่างสมุนไพรกับยา
ปัจจุบันยังไม่มีข้อมูลการศึกษาปฏิกิริยาระหว่างครุฑกระทงกับยาแผนปัจจุบันในมนุษย์ที่เพียงพอ
อย่างไรก็ตาม ผู้ที่ใช้ยาขับปัสสาวะ ยาควบคุมความดันโลหิต ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือยารักษาโรคเรื้อรัง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้สารสกัดจากครุฑกระทง เนื่องจากยังไม่ทราบผลของการใช้ร่วมกันอย่างชัดเจน
การใช้ในอาหาร
ครุฑกระทงเป็นพืชที่มีรายงานการนำใบอ่อนและยอดอ่อนไปใช้เป็นอาหารในบางประเทศเขตร้อน โดยเฉพาะในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และหมู่เกาะแปซิฟิก
- ใบอ่อนและยอดอ่อนสามารถนำมาปรุงสุกในอาหารประเภทแกงและซุปได้
- บางพื้นที่นำใบไปประกอบอาหารร่วมกับกะทิหรือส่วนผสมอื่น ๆ
- ใบมีรูปทรงคล้ายถ้วยหรือกระทง จึงมีการใช้ประโยชน์เป็นภาชนะธรรมชาติสำหรับรองอาหารในบางวัฒนธรรม
ควรใช้เฉพาะต้นที่สามารถยืนยันชนิดได้อย่างถูกต้อง และเลือกใบจากแหล่งปลูกที่สะอาด ไม่มีสารเคมีตกค้าง รวมถึงปรุงให้เหมาะสมก่อนบริโภค
การใช้ในผลิตภัณฑ์
- ผลิตภัณฑ์สมุนไพร: มีการศึกษาสารสกัดจากใบเพื่อพัฒนาเป็นส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์สมุนไพร
- ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดผิว: มีงานวิจัยในปี ค.ศ. 2026 ที่พัฒนาสบู่ต้นแบบผสมสารสกัดใบครุฑกระทงและประเมินฤทธิ์ในระดับห้องปฏิบัติการ
- ผลิตภัณฑ์จากธรรมชาติ: ใบสามารถใช้เป็นวัสดุธรรมชาติสำหรับรองหรือใส่อาหารได้ เนื่องจากมีรูปร่างคล้ายภาชนะ
- ไม้ประดับ: นิยมปลูกในกระถางและสวนเพื่อความสวยงาม โดยเฉพาะชนิดที่มีใบขนาดใหญ่และใบด่าง
การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา
- การเก็บใบ: เลือกใบที่สมบูรณ์ ไม่มีรอยโรคหรือแมลงกัดกิน และไม่ควรเก็บจากต้นที่เพิ่งได้รับสารเคมี
- การทำความสะอาด: ล้างใบด้วยน้ำสะอาดและสะเด็ดน้ำก่อนนำไปใช้
- การเก็บรักษาใบสด: ควรเก็บในภาชนะสะอาดและเก็บในที่เย็น โดยหลีกเลี่ยงความชื้นสะสมที่ทำให้ใบเน่าเสีย
- การทำใบแห้ง: หากต้องการเก็บตัวอย่างสำหรับการศึกษาควรทำให้แห้งในสภาพที่เหมาะสมและป้องกันแสงแดดจัด
- การเก็บรักษาระยะยาว: ควรเก็บวัตถุดิบแห้งในภาชนะปิดสนิท ป้องกันความชื้น แสง และแมลง
ภูมิปัญญาท้องถิ่น
ครุฑกระทงมีข้อมูลการใช้ประโยชน์ตามภูมิปัญญาสมุนไพรพื้นบ้าน โดยเฉพาะการใช้ใบและราก ซึ่งมีรายงานการนำใบมาใช้ภายนอกเพื่อพอกบริเวณที่มีอาการอักเสบ และการใช้ใบหรือรากในตำรับที่เกี่ยวข้องกับการขับปัสสาวะ
นอกจากการใช้เป็นสมุนไพรแล้ว ยังมีการนำใบมาใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวัน ทั้งการปลูกเป็นไม้ประดับ การจัดสวน และการใช้ใบที่มีรูปร่างคล้ายกระทงเป็นภาชนะธรรมชาติ
ข้อมูลเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงการใช้ประโยชน์จากพืชในแต่ละท้องถิ่น แต่ยังจำเป็นต้องมีการศึกษารวบรวมองค์ความรู้และตรวจสอบความปลอดภัยก่อนนำมาใช้เป็นยา
ประวัติและวัฒนธรรม
ครุฑกระทงเป็นพืชในกลุ่มเล็บครุฑที่มีการนำไปปลูกในเขตร้อนมาเป็นเวลานาน ด้วยลักษณะใบที่มีเอกลักษณ์และความสามารถในการเจริญเติบโตในสภาพอากาศร้อนชื้น จึงได้รับความนิยมในฐานะไม้ประดับตามบ้านและสวน
ชื่อเรียกครุฑกระทงมีความเกี่ยวข้องกับรูปร่างของใบที่แผ่กว้างคล้ายกระทงหรือภาชนะขนาดเล็ก ส่วนชื่อเบญกานีและเกล็ดปลากะโห้เป็นชื่อเรียกที่พบในข้อมูลพรรณไม้ของไทย
ในบางพื้นที่ยังนำใบมาใช้ประโยชน์เป็นภาชนะธรรมชาติสำหรับรองอาหาร ซึ่งเป็นตัวอย่างของการนำทรัพยากรพืชมาใช้ในชีวิตประจำวัน
สถานะการอนุรักษ์
ครุฑกระทงเป็นพืชที่มีการปลูกเพื่อประโยชน์ด้านไม้ประดับและการใช้ประโยชน์ในเขตร้อนหลายภูมิภาค
ข้อมูลจาก Plants of the World Online (Kew Science) ระบุว่าพืชชนิดนี้มีการกระจายพันธุ์ในธรรมชาติและมีการนำไปปลูกในหลายประเทศ รวมถึงประเทศไทย
อย่างไรก็ตาม ยังไม่ควรระบุสถานะการอนุรักษ์ในประเทศไทยว่าเป็นพืชหายากหรือพืชใกล้สูญพันธุ์ หากไม่มีผลการประเมินประชากรในระดับประเทศที่ยืนยันได้
ข้อมูลอนุกรมวิธาน
- Kingdom: Plantae
- Clade: Tracheophytes
- Clade: Angiosperms
- Clade: Eudicots
- Clade: Asterids
- Order: Apiales
- Family: Araliaceae
- Genus: Polyscias
- Species: Polyscias scutellaria (Burm.f.) Fosberg
ชื่อพ้องทางพฤกษศาสตร์ (Synonyms):
- Aralia cochleata Lam.
- Hedera cochleata (Lam.) Sweet
- Nothopanax cochleatus Miq.
- Nothopanax scutellarius (Burm.f.) Merr.
- Panax cochleatus DC.
การตรวจสอบเอกลักษณ์สมุนไพร
การตรวจสอบเอกลักษณ์ของครุฑกระทงควรพิจารณาลักษณะทางพฤกษศาสตร์ร่วมกับชื่อวิทยาศาสตร์ เพื่อป้องกันความสับสนกับพืชชนิดอื่นในสกุล Polyscias ซึ่งมีรูปร่างใบแตกต่างกันหลายแบบ
- ลักษณะใบ: ตรวจสอบใบที่มีแผ่นใบกว้าง รูปกลมหรือรูปไต ขอบใบหยักมน และอาจมีลักษณะคล้ายถ้วยหรือกระทง
- ลักษณะก้านใบ: ตรวจสอบก้านใบที่ค่อนข้างยาวและติดกับแผ่นใบขนาดใหญ่
- ลักษณะช่อดอก: ตรวจสอบช่อดอกที่ปลายยอด มีดอกขนาดเล็กจำนวนมาก
- ลักษณะผล: ตรวจสอบผลสดขนาดเล็ก รูปกลม เมื่อแก่มีสีม่วงคล้ำถึงดำ
- การตรวจสอบทางวิทยาศาสตร์: หากต้องการยืนยันชนิดอย่างแม่นยำ ควรเปรียบเทียบตัวอย่างพรรณไม้กับตัวอย่างอ้างอิงในหอพรรณไม้ และใช้ข้อมูลทางสัณฐานวิทยาหรือการวิเคราะห์ดีเอ็นเอเมื่อจำเป็น
การตรวจสอบชื่อวิทยาศาสตร์มีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะพืชในวงศ์ Araliaceae มีหลายชนิดที่มีชื่อสามัญใกล้เคียงกัน แต่มีองค์ประกอบทางเคมีและการใช้ประโยชน์แตกต่างกัน
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- ราชบัณฑิตยสภา. (2554). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554: เบญกานี. https://dict.longdo.com/search/เบญกานี
- องค์การสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ. (ม.ป.ป.). ทะเบียนพรรณไม้: เกล็ดปลากะโห้ ครุฑกระทง. https://foundation.rspg.or.th/botanical_school/
- Food Plants International. (n.d.). Polyscias scutellaria: Plant fact sheet. https://www.echocommunity.org/en/resources/cd054abc-e791-4424-b6ba-b25fc34ef40a
- Royal Botanic Gardens, Kew. (n.d.). Polyscias scutellaria (Burm.f.) Fosberg. Plants of the World Online. https://powo.science.kew.org/taxon/91817-1
- Syarifuddin, A., Nurrochmad, A., & Fakhrudin, N. (2025). Study on the anti-inflammatory activity of Polyscias scutellaria (Burm. f.) Fosberg leaves extract and its phytochemical components. Journal of Applied Pharmaceutical Science, 15(8), 147–155. https://doi.org/10.7324/JAPS.2025.218746
- Tippayawong, R., Kansandee, W., Loymunkong, C., Sirinantananon, P., Mahawan, S., Suwanmali, K., Lookluck, N., Pientong, C., Ekalaksananan, T., & Chuerduangphui, J. (2026). In vitro and in silico antiviral activity of Polyscias scutellaria leaf extract against drug-susceptible and drug-resistant herpes simplex virus and human papillomavirus-positive cervical cancer: Implications for topical formulation development. Virus Research, 373, 199808. https://doi.org/10.1016/j.virusres.2026.199808
