ครอบจักรวาล
ครอบจักรวาล เป็นพืชสมุนไพรพื้นบ้านในวงศ์ชบา (Malvaceae) มีลักษณะเป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก ลำต้นและใบปกคลุมด้วยขน ดอกมีสีเหลืองหรือสีส้ม และมีผลแห้งที่แบ่งออกเป็นกลีบเรียงตัวเป็นวงกลม สมุนไพรชนิดนี้มีการใช้ในตำรับยาแผนไทยมาแต่โบราณ โดยนำส่วนต่าง ๆ ของพืชมาใช้ประโยชน์ตามภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยเฉพาะราก ลำต้น ใบ และดอก
ชื่อวิทยาศาสตร์ที่ระบุในฐานข้อมูลกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก คือ Abutilon hirtum (Lam.) Sweet มีชื่อสามัญภาษาอังกฤษว่า Indian Mallow
ข้อมูลพื้นฐานของสมุนไพร
- ชื่อไทย: ครอบจักรวาล
- ชื่อท้องถิ่น: ครอบ, ครอบศรี, ตบตาบ, มะก่องข้าว, สารข้าวเปลือก และแอบข้าว
- ชื่อสามัญภาษาอังกฤษ: Indian Mallow
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Abutilon hirtum (Lam.) Sweet
- ชื่อวงศ์: Malvaceae
- ชื่อสกุล: Abutilon
- ประเภทพืช: ไม้พุ่มขนาดเล็กหรือไม้พุ่มกึ่งไม้ล้มลุก
- ลักษณะเด่น: ลำต้น ก้านใบ และส่วนต่าง ๆ ของพืชมีขนปกคลุม ใบรูปไข่หรือรูปหัวใจ ดอกสีเหลืองถึงสีส้ม และผลแห้งเป็นกลีบเรียงเป็นวงกลม
หมายเหตุเกี่ยวกับชื่อสมุนไพร: ชื่อครอบจักรวาลมีการใช้เรียกพืชต่างชนิดกันในเอกสารสมุนไพรบางแหล่ง โดยเฉพาะ Abutilon indicum (L.) Sweet ซึ่งบางแหล่งเรียกครอบฟันสีหรือครอบจักรวาฬ จึงควรตรวจสอบลักษณะทางพฤกษศาสตร์ก่อนนำมาใช้เป็นวัตถุดิบสมุนไพร เพื่อป้องกันการสับสนระหว่างชนิดพืช
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ครอบจักรวาลเป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก ลำต้นตั้งตรง แตกกิ่งก้านสาขามาก มีขนอ่อนนุ่มปกคลุมหนาแน่น โดยเฉพาะบริเวณกิ่งอ่อน ใบ และก้านดอก ลักษณะทางพฤกษศาสตร์มีรายละเอียดดังนี้
- ลำต้น: เป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก สูงประมาณ 0.5–2 เมตร ลำต้นตั้งตรง แตกกิ่งก้านมาก เปลือกต้นและกิ่งมีขนสีเทาอ่อนปกคลุมหนาแน่น ลำต้นอ่อนมีลักษณะนุ่มและมีขนค่อนข้างมาก
- ใบ: เป็นใบเดี่ยว เรียงสลับตามกิ่ง ใบรูปไข่ รูปไข่กว้าง หรือรูปหัวใจ ขนาดกว้างประมาณ 4–8 เซนติเมตร ยาวประมาณ 4–9 เซนติเมตร โคนใบเว้าหรือเป็นรูปหัวใจ ปลายใบเรียวแหลม ขอบใบหยักไม่สม่ำเสมอ เส้นใบเห็นชัดทางด้านล่าง ผิวใบทั้งสองด้านมีขนปกคลุม ก้านใบยาวประมาณ 4–8 เซนติเมตร
- ดอก: ออกเป็นดอกเดี่ยวตามซอกใบ ก้านดอกยาวประมาณ 5–10 เซนติเมตร ดอกมีสีเหลืองหรือเหลืองแกมส้ม บางดอกมีแต้มสีม่วงบริเวณโคนกลีบดอก กลีบดอกมี 5 กลีบ ลักษณะบางคล้ายกระดาษ กลีบเลี้ยงสีเขียว มีขนอ่อนปกคลุม
- ผล: เป็นผลแห้งชนิดแตกเป็นส่วน ๆ มีลักษณะเป็นก้อนกลมหรือค่อนข้างแบน ประกอบด้วยกลีบผลเรียงตัวเป็นวงกลมคล้ายฟันเฟือง มีประมาณ 15–20 กลีบ ผลกว้างประมาณ 1.5–2 เซนติเมตร และหนาประมาณ 1–1.5 เซนติเมตร ผลอ่อนมีสีเขียว เมื่อแก่เปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลแกมดำ
- เมล็ด: มีขนาดเล็ก รูปร่างคล้ายไต มีขนสั้นนุ่มปกคลุม ข้อมูลทางพฤกษศาสตร์ของสกุลนี้รายงานเมล็ดมีขนาดประมาณ 2–3 มิลลิเมตร โดยจำนวนเมล็ดต่อกลีบผลอาจแตกต่างกันตามลักษณะของตัวอย่าง
- ราก: เป็นระบบรากที่ช่วยยึดลำต้นและดูดซึมน้ำกับธาตุอาหารจากดิน มีการนำรากมาใช้ในตำรับยาแผนไทย แต่ข้อมูลขนาดและรายละเอียดทางกายวิภาคของรากชนิดนี้ยังมีการเผยแพร่ไม่มาก

ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์
ครอบจักรวาล (Abutilon hirtum) เป็นพืชที่มีถิ่นกระจายพันธุ์ในเขตร้อนและกึ่งเขตร้อนของโลกเก่า (Tropical and Subtropical Old World) พบได้ในหลายพื้นที่ของทวีปแอฟริกา เอเชีย และภูมิภาคใกล้เคียง
ในประเทศไทยพบขึ้นได้ตามธรรมชาติ โดยเฉพาะพื้นที่เปิดโล่ง ท้องทุ่ง ไร่เกษตรกรรม พื้นที่รกร้าง และบริเวณริมถนน สามารถเจริญเติบโตได้ในสภาพแวดล้อมที่มีแสงแดดค่อนข้างมาก
เป็นพืชที่สามารถแพร่กระจายพันธุ์ได้ด้วยเมล็ด จึงพบขึ้นเองตามพื้นที่ต่าง ๆ ได้โดยไม่จำเป็นต้องมีการเพาะปลูกอย่างเป็นระบบ
การปลูกและการขยายพันธุ์
ครอบจักรวาลเป็นพืชที่สามารถเจริญเติบโตได้ในสภาพอากาศร้อนของประเทศไทย และมักพบขึ้นเองตามธรรมชาติ การขยายพันธุ์สามารถทำได้โดยใช้เมล็ด
- การขยายพันธุ์: ใช้เมล็ดแก่จากผลที่สมบูรณ์นำมาเพาะในวัสดุเพาะที่ระบายน้ำได้ดี
- วัสดุปลูก: ใช้ดินร่วนผสมอินทรียวัตถุหรือวัสดุเพาะที่มีความโปร่ง ไม่อุ้มน้ำมากเกินไป
- แสงแดด: เหมาะกับบริเวณที่ได้รับแสงแดดค่อนข้างมาก
- การให้น้ำ: รดน้ำให้ดินมีความชื้นเหมาะสม โดยหลีกเลี่ยงน้ำขัง
- การดูแลรักษา: กำจัดวัชพืชและดูแลไม่ให้มีโรคหรือแมลงเข้าทำลาย
ข้อมูลข้างต้นเป็นแนวทางการเพาะปลูกทั่วไปตามลักษณะของพืช ไม่ใช่คู่มือการผลิตวัตถุดิบสมุนไพรเชิงพาณิชย์ที่ผ่านการกำหนดมาตรฐานแล้ว
ส่วนที่ใช้เป็นยา
ตามภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย มีการนำส่วนต่าง ๆ ของครอบจักรวาลมาใช้ประโยชน์ ได้แก่
- ราก: ใช้ในตำรับยาแผนไทยสำหรับบำรุงธาตุ บำรุงกำลัง และแก้อาการตามตำรับยา
- ลำต้น: ใช้บำรุงโลหิตและขับลม
- ใบ: ใช้ตามภูมิปัญญาพื้นบ้านในการบ่มฝีหนอง
- ดอก: ใช้ตามตำรับยาเพื่อฟอกล้างลำไส้และบ่มหนอง
- ทั้งห้าส่วน: ได้แก่ ราก ลำต้น ใบ ดอก และผล ใช้ในตำรับยาแผนไทยสำหรับขับปัสสาวะและบรรเทาอาการเกี่ยวกับระบบทางเดินปัสสาวะ
สรรพคุณทางสมุนไพร
ครอบจักรวาลเป็นสมุนไพรที่มีการกล่าวถึงในตำรับยาแผนไทย โดยมีการใช้ส่วนต่าง ๆ ของพืชตามรสยาและสรรพคุณที่สืบทอดกันมา
- ราก: ตามตำรายาไทยมีรสขมร้อนหรือมีการระบุรสหวานจืดในข้อมูลท้องถิ่น ใช้แก้ไอ บำรุงธาตุ บำรุงกำลัง ขับปัสสาวะ แก้ลมและดี แก้ไข้ผอมเหลือง แก้มุตกิด แก้ปวดฟันและเหงือกบวม รวมถึงใช้ในตำรับยาเกี่ยวกับริดสีดวงทวาร
- ลำต้น: ใช้บำรุงโลหิตและขับลม ช่วยปรับสมดุลธาตุตามแนวคิดการแพทย์แผนไทย
- ใบ: ใช้ภายนอกตามภูมิปัญญาพื้นบ้านสำหรับบ่มฝีหนองให้สุกและแตกเร็ว
- ดอก: ใช้ฟอกล้างลำไส้และบ่มหนองตามตำรับยาโบราณ
- ทั้งห้าส่วน: ใช้เป็นยาขับปัสสาวะและบรรเทาอาการที่เกี่ยวข้องกับระบบทางเดินปัสสาวะตามตำรับแพทย์แผนไทย
ข้อควรทราบ: สรรพคุณดังกล่าวเป็นข้อมูลการใช้ตามภูมิปัญญาและตำรายาแผนไทย ไม่ใช่ข้อยืนยันประสิทธิผลในการรักษาโรคตามหลักการแพทย์สมัยใหม่
วิธีใช้
การใช้ครอบจักรวาลในตำรับยาแผนไทยมีความแตกต่างกันตามส่วนของพืชและวัตถุประสงค์ของตำรับ
- การใช้ราก: มีการนำรากมาเป็นส่วนประกอบของตำรับยาต้มเพื่อใช้ตามสรรพคุณที่ระบุในตำรา
- การใช้ลำต้น: ใช้เป็นส่วนประกอบในตำรับยาบำรุงโลหิตและขับลม
- การใช้ใบ: มีการใช้ภายนอกตามภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยนำใบมาเตรียมเป็นยาพอก
- การใช้ดอก: ใช้เป็นส่วนประกอบของตำรับยาแผนไทยที่เกี่ยวข้องกับการฟอกล้างลำไส้และการบ่มหนอง
ปัจจุบันยังไม่มีขนาดการใช้มาตรฐานที่ได้รับการยืนยันจากการทดลองทางคลินิกในมนุษย์สำหรับการรักษาโรค จึงไม่ควรกำหนดปริมาณรับประทานหรือใช้สูตรพื้นบ้านแทนคำแนะนำของแพทย์แผนไทยหรือเภสัชกร
ในบัญชียาจากสมุนไพร
จากข้อมูลบัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพรของประเทศไทยที่ตรวจสอบ ไม่พบรายการยาที่ระบุครอบจักรวาล (Abutilon hirtum) เป็นตัวยาสำคัญหรือรายการยาเฉพาะชนิดนี้
การมีชื่อสมุนไพรอยู่ในฐานข้อมูลกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก ไม่ได้หมายความว่าสมุนไพรนั้นได้รับการบรรจุเป็นรายการยาในบัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพร
สารสำคัญ
ข้อมูลจากฐานความรู้ของกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก ระบุว่ามีการศึกษาองค์ประกอบทางพฤกษเคมีของครอบจักรวาล และพบสารในกลุ่มต่าง ๆ ได้แก่
- Alkaloids: สารประกอบไนโตรเจนที่พบได้ในพืชหลายชนิด
- Flavonoids: สารประกอบฟลาโวนอยด์ ซึ่งเป็นกลุ่มสารฟีนอลิกที่มีการศึกษาเกี่ยวกับฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ
- Tannins: สารแทนนินที่มีคุณสมบัติฝาดสมาน
- Saponins: สารซาโปนินซึ่งมีคุณสมบัติทางเคมีที่เกี่ยวข้องกับการเกิดฟอง
- Cardiac glycosides: กลุ่มสารไกลโคไซด์ที่มีโครงสร้างเกี่ยวข้องกับฤทธิ์ต่อระบบหัวใจในพืชบางชนิด
- Terpenes: สารประกอบกลุ่มเทอร์พีน
- Steroids: สารประกอบกลุ่มสเตียรอยด์จากพืช
- Phenolic compounds: สารประกอบฟีนอลิก
- Resins: สารกลุ่มเรซิน
ทั้งนี้ การพบสารในกลุ่มดังกล่าวเป็นข้อมูลระดับองค์ประกอบทางพฤกษเคมี ไม่ได้หมายความว่าสารทุกชนิดได้รับการแยกบริสุทธิ์และยืนยันโครงสร้างในตัวอย่างครอบจักรวาลทุกแหล่งปลูก
งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์
ข้อมูลการศึกษาครอบจักรวาล (Abutilon hirtum) ในปัจจุบันยังมีข้อจำกัดเมื่อเทียบกับสมุนไพรที่มีงานวิจัยจำนวนมาก โดยมีข้อมูลการศึกษาทางพฤกษเคมีและการทดสอบสารสกัดในห้องปฏิบัติการที่น่าสนใจ ได้แก่
- การศึกษาฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ: มีรายงานการศึกษาฤทธิ์ของสารสกัดที่เกี่ยวข้องกับสารกลุ่มฟีนอลิกและฟลาโวนอยด์ ซึ่งอาจมีส่วนช่วยลดปฏิกิริยาออกซิเดชันในระบบทดลอง
- การศึกษาฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย: มีข้อมูลการทดสอบสารสกัดต่อเชื้อแบคทีเรียบางชนิด รวมถึงเชื้อในกลุ่ม Salmonella ที่มีการดื้อยา แต่ผลการทดลองในห้องปฏิบัติการยังไม่สามารถใช้ยืนยันประสิทธิผลในการรักษาการติดเชื้อในมนุษย์
- การศึกษาฤทธิ์ต้านการอักเสบ: มีรายงานการทดสอบฤทธิ์ของสารสกัดในระดับการทดลอง ซึ่งเป็นข้อมูลเบื้องต้นที่ต้องศึกษาเพิ่มเติม
- การศึกษาฤทธิ์ลดระดับน้ำตาลในเลือด: มีการกล่าวถึงฤทธิ์ต้านเบาหวานในข้อมูลการศึกษาทางเภสัชวิทยา แต่ยังไม่มีหลักฐานทางคลินิกเพียงพอสำหรับแนะนำให้ใช้รักษาโรคเบาหวาน
- การศึกษาฤทธิ์ต่อเซลล์มะเร็ง: มีรายงานการทดสอบความเป็นพิษต่อเซลล์มะเร็งเต้านมสายพันธุ์ MCF-7 ในระดับเซลล์ทดลอง ผลดังกล่าวไม่ใช่หลักฐานว่าสมุนไพรสามารถรักษาโรคมะเร็งในคนได้
ข้อจำกัดของหลักฐาน: ข้อมูลส่วนใหญ่ยังเป็นการศึกษาระดับสารสกัด ห้องปฏิบัติการ หรือสัตว์ทดลอง ขาดการศึกษาทางคลินิกที่มีคุณภาพและการกำหนดมาตรฐานสารสกัด จึงยังไม่สามารถสรุปประสิทธิผลในการรักษาโรคในมนุษย์ได้
การศึกษาทางเภสัชวิทยา
การศึกษาทางเภสัชวิทยาของครอบจักรวาลมีการกล่าวถึงฤทธิ์ทางชีวภาพหลายด้าน โดยเฉพาะการศึกษาสารสกัดจากส่วนต่าง ๆ ของพืช
- ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ (Antioxidant activity): เกี่ยวข้องกับสารกลุ่มฟีนอลิกและฟลาโวนอยด์ที่มีรายงานในพืชชนิดนี้
- ฤทธิ์ต้านการอักเสบ (Anti-inflammatory activity): เป็นฤทธิ์ที่มีการกล่าวถึงในข้อมูลการศึกษาสารสกัด
- ฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย (Antibacterial activity): มีรายงานผลการทดสอบต่อเชื้อแบคทีเรียบางชนิด
- ฤทธิ์ลดไข้ (Antipyretic activity): มีการกล่าวถึงการทดสอบฤทธิ์ลดไข้ในข้อมูลเภสัชวิทยา
- ฤทธิ์ระงับปวด (Analgesic activity): เป็นอีกหนึ่งฤทธิ์ที่มีรายงานในข้อมูลการศึกษา
- ฤทธิ์ต้านเบาหวาน (Antidiabetic activity): มีข้อมูลการทดลองเบื้องต้นที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมระดับน้ำตาล
- ฤทธิ์เป็นพิษต่อเซลล์ (Cytotoxic activity): มีรายงานการทดสอบต่อเซลล์มะเร็งบางสายพันธุ์
ผลการศึกษาดังกล่าวยังไม่เพียงพอที่จะนำไปสู่การกำหนดขนาดยาหรือคำแนะนำในการใช้รักษาโรคในมนุษย์
ความปลอดภัย
ข้อมูลด้านความปลอดภัยของครอบจักรวาลยังมีจำกัด โดยกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกได้รวบรวมข้อมูลการศึกษาพิษวิทยาเบื้องต้นของสารสกัดจากใบครอบจักรวาลที่สกัดด้วยเอทานอล
การทดลองในสัตว์พบว่า เมื่อให้สารสกัดในขนาด 3 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ไม่พบการเสียชีวิตของสัตว์ทดลองในช่วงการศึกษาพิษเฉียบพลันที่รายงาน
อย่างไรก็ตาม ผลการทดลองดังกล่าวไม่สามารถใช้ยืนยันความปลอดภัยในการรับประทานของมนุษย์ได้ และไม่สามารถนำขนาดสารสกัดดังกล่าวมาแปลงเป็นขนาดรับประทานสมุนไพรโดยตรง
ควรระมัดระวังการใช้สมุนไพรที่ไม่ทราบชนิดพืชหรือแหล่งที่มา รวมถึงหลีกเลี่ยงการใช้ในปริมาณสูงหรือใช้ต่อเนื่องเป็นเวลานานโดยไม่มีคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ
ข้อห้ามใช้
เนื่องจากยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกที่เพียงพอเกี่ยวกับความปลอดภัยของครอบจักรวาล จึงควรระมัดระวังเป็นพิเศษในกลุ่มต่อไปนี้
- หญิงตั้งครรภ์: ควรหลีกเลี่ยงการใช้เป็นยารับประทาน เนื่องจากยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยที่เพียงพอ
- หญิงให้นมบุตร: ควรหลีกเลี่ยงการใช้เพื่อรักษาโรคโดยไม่มีคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ
- เด็กเล็ก: ไม่ควรนำมาใช้เป็นยารับประทานเอง เนื่องจากยังไม่มีการกำหนดขนาดใช้ที่ปลอดภัย
- ผู้ที่มีโรคประจำตัว: ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ โดยเฉพาะผู้ที่ต้องรับประทานยาต่อเนื่อง
- ผู้ที่มีประวัติแพ้พืชในวงศ์ Malvaceae: ควรระมัดระวังและหยุดใช้หากเกิดอาการแพ้
ปฏิกิริยาระหว่างสมุนไพรกับยา
ปัจจุบันยังไม่มีข้อมูลการศึกษาปฏิกิริยาระหว่างครอบจักรวาล (Abutilon hirtum) กับยาแผนปัจจุบันในมนุษย์ที่ชัดเจนเพียงพอ
อย่างไรก็ตาม เนื่องจากมีข้อมูลการศึกษาฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาที่เกี่ยวข้องกับระดับน้ำตาลในเลือดและระบบต่าง ๆ ของร่างกาย จึงควรระมัดระวังในผู้ที่ใช้ยาลดระดับน้ำตาลในเลือด ยาขับปัสสาวะ หรือยาที่มีผลต่อระบบหัวใจและหลอดเลือด
ผู้ที่รับประทานยาเป็นประจำควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ผลิตภัณฑ์จากครอบจักรวาล เพื่อประเมินความเหมาะสมและความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น
ภูมิปัญญาท้องถิ่น
ครอบจักรวาลเป็นพืชที่ปรากฏในองค์ความรู้การแพทย์แผนไทย โดยมีการใช้ส่วนต่าง ๆ ของพืชให้เหมาะสมกับสรรพคุณตามตำรับยา
ในภูมิปัญญาท้องถิ่นมีการนำรากมาใช้ในตำรับยาบำรุงธาตุ แก้ไอ และขับปัสสาวะ ส่วนลำต้นใช้บำรุงโลหิตและขับลม ใบใช้บ่มฝีหนอง และดอกใช้ในตำรับยาฟอกล้างลำไส้
นอกจากนี้ยังมีการกล่าวถึงการใช้ทั้งห้าส่วนของพืช ได้แก่ ราก ลำต้น ใบ ดอก และผล ในตำรับยาขับปัสสาวะและตำรับยาที่เกี่ยวข้องกับระบบทางเดินปัสสาวะ
องค์ความรู้ดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงการใช้ประโยชน์จากพืชพื้นบ้านในสังคมไทย ซึ่งควรได้รับการศึกษาและบันทึกอย่างเป็นระบบ เพื่อรักษาความรู้ดั้งเดิมควบคู่ไปกับการตรวจสอบความปลอดภัยตามหลักวิทยาศาสตร์
ประวัติและวัฒนธรรม
ครอบจักรวาลเป็นพืชสมุนไพรพื้นบ้านที่มีชื่อปรากฏในเอกสารและตำรายาไทย โดยชื่อเรียกแตกต่างกันไปตามภูมิภาค เช่น ครอบศรี ตบตาบ มะก่องข้าว สารข้าวเปลือก และแอบข้าว
การใช้ชื่อพื้นบ้านที่หลากหลายแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างพืชสมุนไพรกับวิถีชีวิตของชุมชนในแต่ละท้องถิ่น โดยเฉพาะการนำพืชที่ขึ้นเองตามธรรมชาติมาใช้ประโยชน์ในครัวเรือนและการแพทย์พื้นบ้าน
สถานะการอนุรักษ์
ครอบจักรวาล (Abutilon hirtum) เป็นพืชที่มีการกระจายพันธุ์ในเขตร้อนและพบขึ้นได้ตามพื้นที่ธรรมชาติหลายประเภท
ฐานข้อมูลทรัพยากร อพ.สธ. มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี ระบุสถานะ IUCN เป็น LC (Least Concern) หรือกลุ่มที่มีความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ต่ำ ตามข้อมูลที่ฐานข้อมูลดังกล่าวแสดงไว้
อย่างไรก็ตาม การประเมินสถานะการอนุรักษ์ในระดับสากลและระดับท้องถิ่นอาจมีความแตกต่างกัน ควรพิจารณาข้อมูลจากฐานข้อมูลอนุกรมวิธานและการอนุรักษ์ที่เป็นปัจจุบันประกอบด้วย
ข้อมูลอนุกรมวิธาน
การจัดจำแนกทางอนุกรมวิธานของครอบจักรวาล (Abutilon hirtum) มีลำดับดังนี้
- Kingdom: Plantae
- Phylum: Streptophyta
- Class: Equisetopsida
- Subclass: Magnoliidae
- Order: Malvales
- Family: Malvaceae
- Genus: Abutilon
- Species: Abutilon hirtum
- Scientific name: Abutilon hirtum (Lam.) Sweet
ชื่อพ้องทางวิทยาศาสตร์ (Synonyms):
- Abutilon graveolens (Roxb. ex Hornem.) Wight & Arn.
- Abutilon heterotrichum Hochst. ex Mattei
- Abutilon kotschyi Hochst. ex Webb
- Abutilon lugardii Hochr. & Schinz
- Abutilon indicum var. hirtum (Lam.) Griseb.
- Sida hirta Lam.
หมายเหตุ: รายชื่อชื่อพ้องอาจแตกต่างกันตามฐานข้อมูลอนุกรมวิธานและการปรับปรุงการจัดจำแนกพืช ควรใช้ชื่อที่ยอมรับในฐานข้อมูล Plants of the World Online ของ Royal Botanic Gardens, Kew เป็นหลัก
การตรวจสอบเอกลักษณ์สมุนไพร
การตรวจสอบเอกลักษณ์ของครอบจักรวาลมีความสำคัญ เนื่องจากมีพืชในสกุลเดียวกันที่มีลักษณะคล้ายคลึงกัน และบางชนิดมีชื่อพื้นบ้านใกล้เคียงกัน
ลักษณะที่ใช้ตรวจสอบเบื้องต้น ได้แก่
- ลำต้น: เป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก แตกกิ่งก้านมาก และมีขนสีเทาปกคลุม
- ใบ: ใบเดี่ยวเรียงสลับ รูปไข่หรือรูปหัวใจ ขอบใบหยักไม่สม่ำเสมอ ผิวใบมีขน
- ดอก: ดอกเดี่ยวตามซอกใบ สีเหลืองหรือสีส้ม บางดอกมีแต้มสีม่วงที่โคนกลีบ
- ผล: ผลแห้งมีลักษณะเป็นกลีบเรียงเป็นวงกลม ประมาณ 15–20 กลีบ
- เมล็ด: เมล็ดขนาดเล็ก รูปไต มีขนสั้นปกคลุม
สำหรับการตรวจสอบวัตถุดิบสมุนไพรแห้ง ควรพิจารณาลักษณะทางกายวิภาคของพืชร่วมกับการตรวจสอบทางพฤกษศาสตร์ และใช้ตัวอย่างพรรณไม้อ้างอิงที่ได้รับการยืนยันชนิดจากผู้เชี่ยวชาญหรือหอพรรณไม้
การตรวจสอบด้วยชื่อพื้นบ้านเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอสำหรับยืนยันชนิดของสมุนไพร
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. (ม.ป.ป.). ครอบจักรวาล (Abutilon hirtum (Lam.) Sweet). คลังความรู้กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. https://ttdkl.dtam.moph.go.th/Module1/frmc_show_plant.aspx?h_id=MTA2Nw%3D%3D
- กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. (ม.ป.ป.). ครอบจักรวาล. สถาบันการแพทย์แผนไทย, กลุ่มงานวิชาการเภสัชกรรมแผนไทย. https://ittm.dtam.moph.go.th/
- Royal Botanic Gardens, Kew. (2026). Abutilon hirtum (Lam.) Sweet. Plants of the World Online. https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:238-2
- World Flora Online. (2026). Abutilon hirtum (Lam.) Sweet. https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000511971
- Tamil Nadu Agricultural University. (2022). Hand book on weed identification: Abutilon hirtum (Lam.) Sweet. https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/Hand%20Book%20on%20-%20Weed%20Identification_230222_085811.pdf
