เข้าพรรษา
เข้าพรรษา เป็นพืชสมุนไพรพื้นบ้านในวงศ์ขิง (Zingiberaceae) มีลักษณะเป็นไม้ล้มลุกอายุหลายปี มีเหง้าอยู่ใต้ดินและช่อดอกห้อยโค้งลงอย่างสวยงาม นิยมปลูกเป็นไม้ประดับและมีชื่อเรียกแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น โดยมีข้อมูลการนำเหง้ามาใช้เป็นส่วนผสมในผลิตภัณฑ์ดูแลเส้นผม สบู่ และใช้ตามภูมิปัญญาพื้นบ้านสำหรับบรรเทาอาการคันตามผิวหนัง
ข้อมูลพื้นฐานของสมุนไพร
- ชื่อสมุนไพรภาษาไทย: เข้าพรรษา
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Globba winitii C.H.Wright
- ชื่อสามัญภาษาอังกฤษ: Dancing Lady Ginger, Dancing Ladies
- ชื่อวงศ์: Zingiberaceae (วงศ์ขิง)
- ชื่อสกุล: Globba
- ชื่ออื่น: กล้วยจะก่าหลวง, ข่าเจ้าคุณวินิจ, ข่าเจ้าคุณวิจิตร, ว่านสาวหลง, กลางคาน
- ลักษณะของพืช: ไม้ล้มลุกอายุหลายปี มีเหง้าใต้ดิน
- การใช้ประโยชน์: ไม้ประดับและพืชสมุนไพรตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน
- ส่วนที่ใช้เป็นสมุนไพร: เหง้า
หมายเหตุ: ชื่อท้องถิ่นอาจแตกต่างกันตามพื้นที่ และชื่อเข้าพรรษาในบทความนี้หมายถึง Globba winitii ไม่ใช่พืชชนิด Curcuma supraneeana ซึ่งมีชื่อเรียกดอกเข้าพรรษาเช่นกัน
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
เข้าพรรษาเป็นพืชใบเลี้ยงเดี่ยว มีเหง้าใต้ดินและระบบรากฝอย เจริญเติบโตเป็นกอ ลักษณะเด่นคือช่อดอกที่ห้อยโค้งลง มีใบประดับสีขาวอมชมพูไปจนถึงสีม่วง และดอกย่อยสีเหลือง
- ลำต้น: เป็นไม้ล้มลุกอายุหลายปี มีเหง้าอยู่ใต้ดิน ลำต้นเหนือดินเป็นลำต้นเทียมที่เกิดจากกาบใบซ้อนกัน มีลักษณะเรียว สีเขียว สูงประมาณ 50–70 เซนติเมตร
- ใบ: เป็นใบเดี่ยว เรียงสลับหรือเรียงเวียนรอบลำต้น แผ่นใบรูปใบหอกแกมขอบขนาน กว้างประมาณ 5.5–20 เซนติเมตร ยาวประมาณ 15–25 เซนติเมตร โคนใบเว้าหรือเป็นรูปหัวใจแคบ ปลายใบเรียวแหลม ใบอ่อนมีขนสีขาวขนาดเล็กปกคลุม ก้านใบยาวประมาณ 5–7 เซนติเมตร โคนก้านใบแผ่เป็นกาบหุ้มลำต้น
- ดอก: ออกเป็นช่อที่ปลายยอด ลักษณะช่อดอกเป็นช่อกระจะแยกแขนง มีความยาวประมาณ 8–15 เซนติเมตร ช่อดอกห้อยโค้งลง ดอกย่อยมีสีเหลือง ใบประดับมีลักษณะรูปไข่กว้างหรือรูปขอบขนาน สีขาวอมชมพู สีชมพู หรือสีม่วงเข้ม ยาวประมาณ 1–3 เซนติเมตร แต่ละแขนงมีดอกย่อยประมาณ 2–3 ดอก กลีบเลี้ยงยาวประมาณ 0.5 เซนติเมตร หลอดกลีบดอกยาวประมาณ 1.5 เซนติเมตร กลีบดอกยาวประมาณ 0.5 เซนติเมตร มีเกสรเพศผู้ที่สมบูรณ์ 1 อัน และเกสรเพศผู้ที่เป็นหมันดัดแปลงเป็นส่วนประกอบของดอก
- ผล: เป็นผลแห้งแบบผลแคปซูล รูปไข่ ยาวประมาณ 0.7 เซนติเมตร มีลักษณะเป็น 3 พูตื้น ๆ ผิวด้านนอกค่อนข้างขรุขระ
- เมล็ด: ภายในผลมีเมล็ดประมาณ 6 เมล็ด ลักษณะค่อนข้างใหญ่และมีรูปทรงรีถึงรูปไข่
- ราก: เป็นระบบรากฝอย มีรากสะสมอาหารบางส่วนเจริญออกจากบริเวณเหง้าใต้ดิน รากมีลักษณะเป็นเส้นฝอยและช่วยดูดซึมน้ำกับธาตุอาหาร

ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์
เข้าพรรษา (Globba winitii) เป็นพืชที่มีถิ่นกำเนิดในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยมีการกระจายพันธุ์ตามข้อมูลทางอนุกรมวิธานในประเทศเมียนมาและภาคเหนือของประเทศไทย
ในประเทศไทยมีรายงานการพบในพื้นที่ภาคเหนือ เช่น จังหวัดตากและลำปาง รวมถึงพื้นที่ป่าที่มีความชื้นและมีดินอุดมสมบูรณ์ โดยมักพบในบริเวณป่าผสมผลัดใบและพื้นที่ใต้ร่มเงาของไม้ใหญ่
พืชชนิดนี้เหมาะกับสภาพแวดล้อมในเขตร้อน มีความชื้นค่อนข้างสูงและได้รับแสงแดดรำไร การเจริญเติบโตและการออกดอกสัมพันธ์กับฤดูกาล โดยมีรายงานการออกดอกในช่วงเดือนมิถุนายนถึงกรกฎาคม
การปลูกและการขยายพันธุ์
เข้าพรรษาเป็นพืชที่สามารถปลูกได้ในสภาพอากาศร้อนชื้น เหมาะสำหรับปลูกเป็นไม้ประดับในสวนที่มีร่มเงาและมีความชื้นเพียงพอ
- การเตรียมพื้นที่ปลูก: ควรเลือกพื้นที่ที่ได้รับแสงแดดรำไรหรืออยู่ใต้ร่มไม้ ดินควรมีอินทรียวัตถุสูงและสามารถระบายน้ำได้ดี
- การเตรียมดิน: ใช้ดินร่วนผสมปุ๋ยหมักหรืออินทรียวัตถุ เพื่อให้ดินมีความอุดมสมบูรณ์และเก็บความชื้นได้เหมาะสม
- การปลูก: สามารถปลูกลงแปลงหรือปลูกในกระถางที่มีรูระบายน้ำ โดยฝังเหง้าใต้ดินให้มีความลึกเหมาะสมและไม่ทำให้ส่วนยอดเจริญเติบโตเสียหาย
- การให้น้ำ: ควรรดน้ำอย่างสม่ำเสมอ รักษาความชื้นของดินให้เหมาะสม แต่ไม่ควรปล่อยให้มีน้ำขัง
- การใส่ปุ๋ย: ใช้ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยอินทรีย์เพื่อส่งเสริมการเจริญเติบโตของต้นและเหง้า
- การขยายพันธุ์ด้วยเหง้า: เป็นวิธีที่นิยมและทำได้ง่าย โดยแบ่งเหง้าออกเป็นส่วน ๆ ให้แต่ละส่วนมีตาหรือจุดเจริญเติบโตติดอยู่ แล้วนำไปปลูกในวัสดุปลูกที่มีความชื้นเหมาะสม
- การขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด: สามารถเพาะจากเมล็ดที่สมบูรณ์ได้ แต่การเจริญเติบโตจนออกดอกอาจใช้เวลานานกว่าการแบ่งเหง้า
ส่วนที่ใช้เป็นยา
- เหง้า: เป็นส่วนที่มีรายงานการนำมาใช้ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน โดยนำมาเป็นส่วนผสมในผลิตภัณฑ์ดูแลเส้นผม สบู่ และใช้สำหรับดูแลผิวหนังที่มีอาการคัน
สรรพคุณทางสมุนไพร
ตามข้อมูลการใช้ประโยชน์จากภูมิปัญญาพื้นบ้าน มีการนำเหง้าเข้าพรรษามาใช้ในผลิตภัณฑ์ดูแลร่างกายและผิวหนัง ได้แก่
- ดูแลอาการคันตามผิวหนัง: มีรายงานการใช้เหง้าเป็นส่วนผสมในตำรับหรือผลิตภัณฑ์สำหรับดูแลผิวที่มีอาการคัน
- ดูแลเส้นผม: มีการนำเหง้ามาเป็นส่วนผสมของผลิตภัณฑ์ยาสระผมตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน
- ใช้ในผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดผิว: มีการนำเหง้ามาเป็นส่วนผสมในการทำสบู่และผลิตภัณฑ์ดูแลร่างกาย
ข้อควรทราบ: สรรพคุณดังกล่าวเป็นข้อมูลการใช้ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน ไม่ใช่ข้อบ่งใช้ทางการแพทย์ที่ได้รับการยืนยันจากการทดลองทางคลินิกในมนุษย์
วิธีใช้
ข้อมูลการใช้เข้าพรรษาในฐานะสมุนไพรยังมีจำกัด โดยมีรายงานการใช้เหง้าเป็นส่วนผสมในผลิตภัณฑ์ดูแลร่างกาย เช่น
- การใช้ในผลิตภัณฑ์ดูแลเส้นผม: นำเหง้ามาเป็นส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ยาสระผมตามสูตรภูมิปัญญาพื้นบ้าน
- การใช้ในสบู่: ใช้เหง้าเป็นส่วนผสมในกระบวนการทำสบู่สมุนไพร
- การใช้ดูแลผิวหนัง: มีรายงานการใช้เป็นส่วนผสมในผลิตภัณฑ์สำหรับดูแลอาการคันตามผิวหนัง
ปัจจุบันยังไม่มีข้อมูลปริมาณการใช้ วิธีเตรียม และขนาดรับประทานที่ผ่านการศึกษาทางเภสัชวิทยาหรือการทดลองทางคลินิกอย่างเพียงพอ จึงไม่ควรนำเหง้ามารับประทานหรือใช้รักษาโรคด้วยตนเอง
สารสำคัญ
ข้อมูลการวิเคราะห์สารพฤกษเคมีในเหง้าเข้าพรรษายังมีไม่มากนัก โดยมีงานวิจัยหนึ่งศึกษาสารสกัดจากเหง้าด้วยเมทานอลและตรวจวิเคราะห์องค์ประกอบด้วยเทคนิค GC-MS พบสารที่อาจมีความเกี่ยวข้องกับฤทธิ์ทางชีวภาพหลายชนิด
สารหรือกลุ่มสารที่มีรายงาน ได้แก่
- ฟลาโวนอยด์ (Flavonoids): เป็นสารประกอบในกลุ่มโพลีฟีนอลที่พบได้ในพืชหลายชนิด
- ซาโปนิน (Saponins): เป็นสารประกอบที่มีคุณสมบัติในการเกิดฟองและพบได้ในพืชหลายกลุ่ม
- เทอร์พีนอยด์ (Terpenoids): เป็นสารประกอบที่มีโครงสร้างพื้นฐานจากหน่วยไอโซพรีน
- โพลีแซ็กคาไรด์ (Polysaccharides): เป็นสารประกอบคาร์โบไฮเดรตโมเลกุลใหญ่
- สเตอรอยด์ (Steroids): เป็นกลุ่มสารประกอบที่มีโครงสร้างวงแหวนเฉพาะ
- แทนนิน (Tannins): เป็นสารประกอบฟีนอลิกที่พบในพืช
- อัลคาลอยด์ (Alkaloids): เป็นสารประกอบที่มีไนโตรเจนเป็นองค์ประกอบ
- ไกลโคไซด์ (Glycosides): เป็นสารประกอบที่มีส่วนของน้ำตาลเชื่อมกับสารอีกชนิดหนึ่ง
นอกจากนี้ การตรวจวิเคราะห์ GC-MS ยังรายงานสารประกอบบางชนิด เช่น KW3 Aus Epiglobulol, 9,12,15-Octadecatrienoic acid และ Azuleno[4,5-b]furan-2(3H)-one
อย่างไรก็ตาม การตรวจพบสารเหล่านี้ในสารสกัดไม่ได้หมายความว่าสารดังกล่าวมีประสิทธิภาพในการรักษาโรค และยังต้องมีการตรวจสอบโครงสร้างและยืนยันผลเพิ่มเติม
งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์
งานวิจัยเกี่ยวกับเข้าพรรษา (Globba winitii) ยังมีจำนวนจำกัด โดยข้อมูลที่มีอยู่ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับลักษณะทางพฤกษศาสตร์ การขยายพันธุ์ และการวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีของเหง้า
- งานวิจัยด้านสัณฐานวิทยา: มีการศึกษาลักษณะทางสัณฐานวิทยาของหงส์เหินชนิด Globba winitii โดยนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ พบว่าพืชมีเหง้ารวมเป็นกลุ่มแน่น มีรากสะสมอาหาร ระบบรากฝอย ใบเรียงเวียนรอบลำต้น และมีช่อดอกห้อยลงพร้อมดอกย่อยสีเหลือง
- งานวิจัยด้านองค์ประกอบทางเคมี: Madhiri และ Barik (2023) ศึกษาสารประกอบในสารสกัดเมทานอลจากเหง้าเข้าพรรษาด้วยเทคนิค GC-MS โดยรายงานการตรวจพบสารประกอบทางเคมี 15 ชนิด และตรวจพบกลุ่มสารพฤกษเคมีหลายกลุ่ม เช่น ฟลาโวนอยด์ ซาโปนิน เทอร์พีนอยด์ และสเตอรอยด์
- งานวิจัยด้านการเก็บรักษาเหง้า: มีการศึกษาผลของอุณหภูมิในการเก็บรักษาเหง้าและการควบคุมช่วงแสงต่อการผลิตดอกนอกฤดูกาล พบว่าการเก็บรักษาเหง้าที่อุณหภูมิประมาณ 15 ± 2 องศาเซลเซียส สามารถรักษาความสามารถในการแตกหน่อได้ดีกว่าการเก็บที่อุณหภูมิห้องในช่วงเวลาที่ศึกษา
ภาพรวมของหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ยังอยู่ในระดับการศึกษาพื้นฐานและการทดลองในห้องปฏิบัติการ ยังไม่มีหลักฐานทางคลินิกที่เพียงพอสำหรับยืนยันประสิทธิผลในการรักษาโรคในมนุษย์
การศึกษาทางเภสัชวิทยา
ปัจจุบันข้อมูลการศึกษาฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของ Globba winitii โดยตรงยังมีจำกัด
งานวิจัยด้านสารพฤกษเคมีที่มีการวิเคราะห์ด้วย GC-MS เป็นข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับองค์ประกอบทางเคมีของเหง้า แต่ยังไม่สามารถใช้ยืนยันฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาได้โดยตรง
การศึกษาต่อไปที่มีความสำคัญ ได้แก่
- การทดสอบฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของสารสกัดจากเหง้า
- การศึกษาฤทธิ์ต้านจุลชีพ
- การศึกษาฤทธิ์ลดการอักเสบ
- การศึกษาความเป็นพิษต่อเซลล์และความปลอดภัย
- การศึกษาฤทธิ์ต่อผิวหนังและการระคายเคือง
- การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างสารสำคัญกับฤทธิ์ทางชีวภาพ
การทดลองเหล่านี้จำเป็นต้องดำเนินการอย่างเป็นระบบก่อนที่จะนำไปพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรหรือผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพที่กล่าวอ้างสรรพคุณทางการแพทย์
ความปลอดภัย
ข้อมูลด้านความปลอดภัยของเข้าพรรษายังมีไม่เพียงพอ โดยเฉพาะข้อมูลเกี่ยวกับการรับประทานสารสกัดจากเหง้า การใช้ในปริมาณสูง และการใช้ติดต่อกันเป็นระยะเวลานาน
การใช้เหง้าในผลิตภัณฑ์ดูแลผิวหรือเส้นผมควรคำนึงถึงความสะอาด คุณภาพของวัตถุดิบ และความเหมาะสมของส่วนผสม
ผู้ที่มีผิวบอบบางหรือมีประวัติแพ้พืชในวงศ์ขิงควรระมัดระวังในการใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมจากพืชชนิดนี้
ข้อห้ามใช้
เนื่องจากยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกที่เพียงพอ จึงควรใช้ความระมัดระวังในกรณีต่อไปนี้
- หญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร: ควรหลีกเลี่ยงการใช้เป็นยาหรือการรับประทานสารสกัด เนื่องจากยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยที่ชัดเจน
- ผู้ที่มีประวัติแพ้พืชวงศ์ขิง: ควรหลีกเลี่ยงหรือทดสอบการแพ้ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์
- ผู้ที่มีผิวหนังอักเสบหรือมีแผลเปิด: ไม่ควรทดลองใช้สารสกัดจากเหง้าโดยตรง เนื่องจากยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยรองรับ
- เด็กเล็ก: ไม่ควรนำสารสกัดหรือผลิตภัณฑ์ที่ยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยมาใช้โดยไม่มีคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ
ปฏิกิริยาระหว่างสมุนไพรกับยา
ปัจจุบันยังไม่มีข้อมูลการศึกษาปฏิกิริยาระหว่างเข้าพรรษากับยาแผนปัจจุบันหรือสมุนไพรชนิดอื่นที่น่าเชื่อถือและเพียงพอ
ผู้ที่ใช้ยาประจำหรือมีโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีสารสกัดจากเหง้าเข้าพรรษา โดยเฉพาะการใช้ในรูปแบบรับประทานหรือสารสกัดเข้มข้น
การใช้ในผลิตภัณฑ์
เข้าพรรษามีการใช้ประโยชน์ทั้งในด้านไม้ประดับและการนำเหง้ามาเป็นส่วนผสมในผลิตภัณฑ์ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน ได้แก่
- ผลิตภัณฑ์ดูแลเส้นผม: ใช้เหง้าเป็นส่วนผสมในยาสระผมสมุนไพร
- สบู่สมุนไพร: นำเหง้ามาเป็นส่วนประกอบในการผลิตสบู่
- ผลิตภัณฑ์ดูแลผิว: มีรายงานการใช้ในผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับการดูแลอาการคันตามผิวหนัง
- ไม้ประดับ: นิยมปลูกเพื่อความสวยงามจากลักษณะช่อดอกที่ห้อยโค้งและมีใบประดับสีสันสวยงาม
การพัฒนาผลิตภัณฑ์เชิงพาณิชย์ควรมีการศึกษาคุณภาพวัตถุดิบ ความคงตัว และความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์เพิ่มเติม
การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา
การเก็บเกี่ยวเข้าพรรษาสำหรับใช้เป็นวัตถุดิบควรคำนึงถึงอายุของต้น ความสมบูรณ์ของเหง้า และสภาพแวดล้อมในการปลูก
- การเก็บเกี่ยวเหง้า: เลือกต้นที่เจริญเติบโตสมบูรณ์และมีเหง้าที่แข็งแรง ขุดขึ้นอย่างระมัดระวังเพื่อไม่ให้เหง้าเสียหาย
- การทำความสะอาด: แยกดินและเศษวัสดุออกจากเหง้า ล้างด้วยน้ำสะอาดและคัดส่วนที่เน่าเสียออก
- การเตรียมวัตถุดิบ: หากต้องการนำไปใช้เป็นวัตถุดิบแห้ง ควรหั่นเป็นชิ้นและทำให้แห้งอย่างเหมาะสม โดยควบคุมความชื้นไม่ให้เกิดเชื้อรา
- การเก็บรักษา: เก็บในภาชนะสะอาด ปิดสนิท และป้องกันความชื้น แสงแดด และแมลง
- การเก็บรักษาเหง้าสำหรับขยายพันธุ์: ควรเก็บเหง้าที่สมบูรณ์ในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม ไม่ให้แห้งหรือเน่าเสีย
ภูมิปัญญาท้องถิ่น
เข้าพรรษาเป็นพืชที่มีการใช้ประโยชน์ในภูมิปัญญาพื้นบ้าน โดยเฉพาะการนำเหง้ามาใช้เป็นส่วนผสมของผลิตภัณฑ์ดูแลร่างกาย
การใช้ประโยชน์ที่มีรายงาน ได้แก่ การนำเหง้ามาผสมในยาสระผม สบู่ และผลิตภัณฑ์สำหรับดูแลผิวหนังที่มีอาการคัน
นอกจากนี้ยังมีการใช้ชื่อเข้าพรรษาเป็นชื่อเรียกพืชในท้องถิ่นบางแห่ง ซึ่งสะท้อนถึงความสัมพันธ์ระหว่างชื่อพืชกับวิถีชีวิตและวัฒนธรรมของชุมชน
อย่างไรก็ตาม ข้อมูลตำรับยาและวิธีเตรียมยาพื้นบ้านที่มีรายละเอียดชัดเจนยังมีจำกัด จึงควรมีการศึกษารวบรวมภูมิปัญญาจากหมอพื้นบ้านและชุมชนเพิ่มเติม
ประวัติและวัฒนธรรม
ชื่อเข้าพรรษามีความเกี่ยวข้องกับช่วงเทศกาลเข้าพรรษาและวัฒนธรรมการใช้ดอกไม้ในพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนา
อย่างไรก็ตาม ควรแยกพืชเข้าพรรษา Globba winitii ออกจากดอกเข้าพรรษาที่ใช้ในประเพณีตักบาตรดอกไม้ของจังหวัดสระบุรี ซึ่งมีการระบุชนิดทางพฤกษศาสตร์ว่า Curcuma supraneeana
พืชทั้งสองชนิดอยู่ในวงศ์ขิงเช่นเดียวกัน แต่เป็นคนละสกุลและคนละชนิด จึงไม่ควรนำข้อมูลด้านประเพณีหรือการใช้ประโยชน์ของพืชชนิดหนึ่งไปอ้างเป็นข้อมูลของอีกชนิดหนึ่ง
สถานะการอนุรักษ์
จากฐานข้อมูลด้านความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทย (TH-BIF) และข้อมูล Plants of the World Online ของ Royal Botanic Gardens, Kew มีการระบุสถานภาพของ Globba winitii ตามบัญชี IUCN Red List ว่าอยู่ในระดับ Least Concern (LC) หรือมีความเสี่ยงต่ำ
อย่างไรก็ตาม สถานภาพดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าพืชชนิดนี้มีจำนวนมากในทุกพื้นที่ การเปลี่ยนแปลงพื้นที่ป่าและการเก็บออกจากธรรมชาติเพื่อใช้ประโยชน์อาจส่งผลต่อประชากรในท้องถิ่นได้
การปลูกขยายพันธุ์ในสวนหรือแหล่งเพาะปลูกจึงเป็นแนวทางหนึ่งในการลดการเก็บเกี่ยวจากธรรมชาติโดยไม่จำเป็น
ข้อมูลอนุกรมวิธาน
- Kingdom: Plantae
- Phylum: Tracheophyta
- Clade: Angiosperms
- Clade: Monocots
- Order: Zingiberales
- Family: Zingiberaceae
- Genus: Globba
- Species: Globba winitii
- Scientific Author: C.H.Wright
ชื่อวิทยาศาสตร์ที่ยอมรับตามฐานข้อมูล Plants of the World Online (POWO) คือ Globba winitii C.H.Wright
การตรวจสอบเอกลักษณ์สมุนไพร
การตรวจสอบเอกลักษณ์ของเข้าพรรษาควรพิจารณาทั้งลักษณะทางสัณฐานวิทยาและข้อมูลทางอนุกรมวิธาน เพื่อป้องกันการสับสนกับพืชชนิดอื่นในวงศ์ขิง
- ลักษณะภายนอก: ตรวจสอบว่าเป็นไม้ล้มลุกอายุหลายปี มีเหง้าใต้ดินและลำต้นเทียมจากกาบใบซ้อนกัน
- ลักษณะใบ: ใบเดี่ยว รูปใบหอกหรือรูปขอบขนาน ใบอ่อนมีขนสีขาวขนาดเล็ก
- ลักษณะดอก: ช่อดอกออกที่ปลายยอดและห้อยโค้งลง มีใบประดับสีขาวอมชมพูหรือสีม่วง และมีดอกย่อยสีเหลือง
- ลักษณะผล: ผลรูปไข่ มี 3 พูตื้น ๆ ภายในมีเมล็ดประมาณ 6 เมล็ด
- ลักษณะเหง้า: มีเหง้าใต้ดินรวมเป็นกลุ่มและมีรากสะสมอาหารบางส่วน
- การตรวจสอบทางพฤกษศาสตร์: ควรเปรียบเทียบตัวอย่างกับเอกสารอ้างอิงทางอนุกรมวิธานและตัวอย่างพรรณไม้อ้างอิงในหอพรรณไม้
- การตรวจสอบทางกายวิภาค: สามารถตรวจสอบลักษณะเนื้อเยื่อใบและโครงสร้างภายในเพื่อช่วยยืนยันชนิดพืชได้
การตรวจสอบที่แม่นยำควรอาศัยตัวอย่างที่มีทั้งใบ ดอก และส่วนเหง้า รวมถึงการยืนยันโดยนักพฤกษศาสตร์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านพืชวงศ์ขิง
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- ฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทย. (ม.ป.ป.). Globba winitii C.H.Wright. สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. https://thbif.onep.go.th/taxons/detail/17992
- สวนพฤกษศาสตร์พุแค. (ม.ป.ป.). ดอกเข้าพรรษา (Curcuma supraneeana). กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช.
- สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. (2549). Thailand Red Data: Plants (ONEP Biodiversity Series Vol. 17).
- คำศิริ, ว., และสุวรรณธาดา, ฉ. (2563). ลักษณะทางสัณฐานวิทยาของหงส์เหินชนิด Globba winitii Gagnep. วารสารเกษตร, 19(2).
- Madhiri, R., & Barik, R. (2023). Analysis of bioactive compounds in methanol extract of Globba winitii rhizome using GC-MS. International Journal of Chemical and Biochemical Sciences, 24(6), 97–102. https://www.iscientific.org/wp-content/uploads/2023/12/10-ijcbs-23-24-6-10.pdf
- Royal Botanic Gardens, Kew. (2026). Globba winitii C.H.Wright. Plants of the World Online. https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:872574-1
- National Parks Board Singapore. (n.d.). Globba winitii. Flora & Fauna Web. https://www.nparks.gov.sg/florafaunaweb/flora/2/0/2034
- Ruangaram, P. (2013). Effects of rhizome storage combined with night break on off-season production of Globba winitii [Master’s thesis, Chiang Mai University]. Chiang Mai University Library.
