เดือย

ชื่ออื่น ๆ : เดือยหิน, มะเดือย (พายัพ), ลูกเดือย (ใต้), เป้นี (กะเหรี่ยง-กำแพง), สกูย (เขมร)
ชื่อสามัญ : Jobs tears
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Coix lachryma-jobi L.
ชื่อวงศ์ : GRAMINEAE

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ :

  • เดือย เป็นพรรณไม้ล้มลุก ซึ่งอยู่ในวงศ์หญ้าและข้าว เป็นพืชที่มีลำต้นแตกกิ่งเล็กน้อย และมีอายุเพียงปีเดียว
  • ใบเดือย เนื่องจากเป็นพืชในวงศ์หญ้าและข้าว ฉะนั้นใบจึงมีส่วนยาวมากกว่าส่วนกว้าง ปลายใบแหลม ขอบใบขนานแต่เมื่อลูบ ๆ ดูจะรู้สึกสาก ๆ หูใบสั้น มีสีเขียว
  • ดอกเดือย เป็นดอกเดี่ยว เป็นดอกที่ไม่สมบูรณ์เพศ คือดอกตัวผู้และดอกตัวเมียจะอยู่ต่างดอกกัน แต่ก็อยู่ในต้นเดียวกัน
  • ผลเดือย เมื่อดอกร่วงโรยก็จะติดผล ซึ่งเป็นลูกกลม ๆ โตราว ๆ 6 มม. เปลือกภายนอกแข็ง

ส่วนที่ใช้เป็นยา : ราก และเมล็ด

สรรพคุณเดือย :

  • ราก นำมามัดทำเป็นยาชงทาน เพราะมีสารพวก coixol ซึ่งใช้ขับพยาธิในเด็ก
  • เมล็ด นำมาทำเป็นยาใช้บำบัดอาการหลอดลมอักเสบ ปอดอักเสบ มีน้ำคั่งในปอด และถ้านำมาหมักจะได้แอลกอฮอล์ ซึ่งใช้ในโรคข้ออักเสบ แต่ถ้าคนที่ฟื้นไข้ใหม่ ๆ ก็นำเมล็ดมาชงซึ่งเป็นอาหารที่มีคุณค่ามาก เป็นยาเย็น และขับปัสสาวะ