ชื่ออื่น ๆ : ฟันเข้า, ผักเข้า (เชียงใหม่), ขี้กาเครือ (ตานี)
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Momordica cochinchinensis Spreng.
ชื่อวงศ์ : CUCURBITACEAE

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ :

  • ฟักข้าว เป็นพรรณไม้เลื้อย ที่มีเถาเป็นสี่เหลี่ยม และต้องอาศัยพาดพันกับต้นใหญ่ หรือขึ้นตามร้านที่ทำไว้ให้ ตามข้อของเถาจะมีมือสำหรับจับหรือเกาะซึ่งคล้ายกับผักตำลึง ลำเถามีขนาดโตเท่าข้อมือได้ หรืออาจจะเล็กและใหญ่กว่านี้ก็มี สีเขียวคล้ำ ๆ สามารถเลื้อยไปได้ไกลและยาว
  • ใบฟักข้าว ออกใบเดี่ยว เรียงกันตามข้อต้น ลักษณะของใบเป็นรูปสามแฉก ปลายแฉกแต่ละแฉกนั้นจะแหลม โตเท่าฝ่ามือหรือเล็กกว่านี้ มีสีเขียว ใบหนาทึบซึ่งเป็นไม้ร่มได้ดี
  • ดอกฟักข้าว ออกดอกเดี่ยว ใหญ่ ลักษณะคล้ายดอกตำลึง สีขาวอมเหลือง มีอยู่ 5 กลีบ
  • ผลฟักข้าว เป็นลูกกลม ๆ เท่ากับลูกมะตูมหรือลูกมะขวิด มีหนามรอบ ๆ ผล เมื่อผลยังอ่อนเป็นสีเขียวรับประทานได้ แต่พอแก่หรือสุกเต็มที่แล้วมีสีเหลืองและแดงเข้มทานไม่ได้

ส่วนที่ใช้เป็นยา : ใบ, เมล็ด, ราก

สรรพคุณฟักข้าว :

  • ใบ นำมาปรุงเป็นยาเขียว และใช้ดับหรือถอนพิษทุกชนิด
  • เมล็ด ปรุงเป็นยาแก้วัณโรค และช่วยบำรุงปอด
  • ราก มีรสเย็น ใช้ดับพิษไข้ทุกชนิด ซึ่งรากนี้จะเบื่อเล็กน้อยใช้ถอนพิษต่าง ๆ