กวาวเครือแดง

กวาวเครือแดง เป็นสมุนไพรพื้นบ้านไทยที่มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Butea superba Roxb. ex Willd. จัดอยู่ในวงศ์ถั่ว (Fabaceae) เป็นไม้เถาเนื้อแข็งที่มีหัวหรือรากใต้ดินสะสมอาหาร โดยเฉพาะ หัวกวาวเครือแดง ถูกนำมาใช้ในตำรับยาไทยและภูมิปัญญาพื้นบ้านมานาน โดยมีการกล่าวถึงการบำรุงกำลัง บำรุงร่างกาย และบำรุงอวัยวะสืบพันธุ์ของผู้ชาย ปัจจุบันยังมีการศึกษาทางวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับ กวาวเครือแดงกับสมรรถภาพทางเพศชาย แต่หลักฐานทางคลินิกยังมีจำนวนจำกัด และตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทยระบุว่ายังมีข้อมูลไม่เพียงพอที่จะยืนยันประสิทธิผลในฐานะยาอย่างแน่นอน

ข้อมูลพื้นฐานของสมุนไพร

ชื่อไทย : กวาวเครือแดง
ชื่อภาษาอังกฤษ : Red Kwao Krua
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Butea superba Roxb. ex Willd.
วงศ์ : Fabaceae หรือ Leguminosae
ส่วนที่ใช้เป็นยา : หัวหรือรากใต้ดิน โดยเฉพาะหัวใต้ดินที่มีลักษณะเป็นรากสะสมอาหาร
ชื่อพ้องทางพฤกษศาสตร์ : Plaso superba (Roxb. ex Willd.) Kuntze และ Rudolphia superba (Roxb. ex Willd.) Poir.
ลักษณะเด่น : เป็นไม้เถาเนื้อแข็ง มีหัวใต้ดิน และเมื่อหัวหรือรากถูกตัดจะพบสารคัดหลั่งสีแดง ซึ่งเป็นลักษณะที่ใช้ช่วยแยกจากกวาวเครือชนิดอื่น
ประเภทตามตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทย : Butea Superba Root หรือ Buteae Superbae Radix และจัดอยู่ในหมวดสมุนไพรที่มีการกล่าวถึงฤทธิ์คล้ายแอนโดรเจน (androgen-like effect)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ต้น : ไม้เถาเนื้อแข็งขนาดใหญ่ ลำต้นสามารถเลื้อยพันหรือพาดไปตามต้นไม้ใหญ่ เปลือกมีสีน้ำตาลอมเทาและอาจลอกเป็นแผ่น
ใบ : ใบประกอบแบบ 3 ใบย่อย เรียงสลับ ใบย่อยปลายมีรูปร่างกว้างออกไปทางรูปไข่หรือเกือบกลม ส่วนใบย่อยด้านข้างมีลักษณะรูปไข่
ดอก : ออกเป็นช่อบริเวณปลายกิ่ง ดอกมีขนาดค่อนข้างใหญ่ สีส้มแดงหรือแดงอมส้ม ลักษณะดอกเป็นแบบดอกถั่ว
ผล : เป็นฝักแบนแบบมีปีกหรือฝักประเภท samara ภายในมีเมล็ด
หัวใต้ดิน : เป็นส่วนสะสมอาหาร มีลักษณะเป็นหัวหรือรากสะสมอาหารรูปกระสวย เมื่อสดสามารถมีขนาดใหญ่และมีสารคัดหลั่งสีแดง
ลักษณะจำแนกทางอนุกรมวิธาน : Butea superba แตกต่างจาก Butea monosperma ซึ่งเป็นพืชในสกุลเดียวกัน โดย B. superba มีลักษณะเป็นไม้เถาเนื้อแข็งและมีอับเรณูยาวกว่า

ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์

ถิ่นกำเนิด : พบในเขตร้อนของเอเชีย ตั้งแต่อินเดียและอนุทวีปอินเดียไปจนถึงอินโดจีน
การกระจายพันธุ์ : มีรายงานในบังกลาเทศ อินเดีย กัมพูชา ลาว เมียนมา ไทย และเวียดนาม
ในประเทศไทย : มีรายงานการกระจายตัวในหลายภูมิภาค โดยเฉพาะพื้นที่ป่าและพื้นที่ที่มีสภาพค่อนข้างแห้งตามฤดูกาล งานวิจัยด้านความแปรผันของใบพบตัวอย่างจาก 34 ประชากรใน 24 จังหวัดของประเทศไทย

การปลูกและการขยายพันธุ์

การขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด : เป็นวิธีที่สามารถใช้ขยายพันธุ์ได้ โดยควรใช้เมล็ดที่สมบูรณ์และเหมาะสมกับสภาพแวดล้อมของพื้นที่ปลูก
การขยายพันธุ์ด้วยส่วนของรากหรือกิ่ง : มีการศึกษาการขยายพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ รวมถึงการใช้กิ่งปักชำภายใต้สภาพควบคุม
สภาพแวดล้อม : ควรปลูกในพื้นที่ที่มีแสงเพียงพอ ดินระบายน้ำได้ดี และมีโครงสร้างหรือไม้พยุงสำหรับให้เถาเลื้อย
การจัดการแปลง : เนื่องจากส่วนที่ใช้เป็นยาคือหัวใต้ดิน การปลูกเพื่อผลิตวัตถุดิบจึงควรเน้นการดูแลระบบราก การระบายน้ำ และการป้องกันการขุดหัวก่อนถึงระยะที่เหมาะสม
มีงานศึกษาด้านการขยายพันธุ์ Butea superba ที่พบว่าสามารถเกิดรากจากกิ่งปักชำภายใต้สภาพควบคุมได้

ส่วนที่ใช้เป็นยา

หัวหรือรากใต้ดิน : เป็นส่วนหลักที่ใช้เป็นยาและเป็นวัตถุดิบของ กวาวเครือแดง ในตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทย
หัวแห้ง : นำมาหั่นและทำให้แห้งก่อนใช้เป็นวัตถุดิบยา
สารสกัดจากหัวหรือรากใต้ดิน : ใช้ในการศึกษาทางเภสัชวิทยาและการพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพร

สรรพคุณทางสมุนไพร

ตาม ตำรายาไทยและภูมิปัญญาพื้นบ้าน มีการใช้กวาวเครือแดงในลักษณะ ยาบำรุงกำลัง ยาอายุวัฒนะ บำรุงโลหิต บำรุงร่างกาย บำรุงอวัยวะสืบพันธุ์ และเพิ่มสมรรถภาพทางเพศชาย นอกจากนี้ยังมีการกล่าวถึงการช่วยให้นอนหลับและแก้ไข้ในตำรับหรือข้อมูลภูมิปัญญาบางแหล่ง

หัวหรือรากใต้ดิน : ใช้เป็นยาบำรุงกำลัง บำรุงร่างกาย และบำรุงอวัยวะสืบพันธุ์ตามภูมิปัญญาไทย
ด้านสมรรถภาพทางเพศชาย : มีการใช้ตามภูมิปัญญาพื้นบ้านเพื่อช่วยเรื่องการแข็งตัวของอวัยวะเพศและสมรรถภาพทางเพศ
ด้านการฟื้นฟูกำลัง : มีการกล่าวถึงการใช้เป็นยาอายุวัฒนะและบำรุงกำลังในผู้สูงอายุ
ข้อจำกัดของหลักฐาน : สรรพคุณเหล่านี้ควรแยกจากข้อพิสูจน์ทางคลินิก เพราะหลักฐานวิทยาศาสตร์ในมนุษย์ยังมีจำนวนน้อยและผลการศึกษายังไม่สอดคล้องกันทั้งหมด

วิธีใช้

ตามตำรับและภูมิปัญญาไทย : มีการนำหัวกวาวเครือแดงที่เตรียมเป็นยาหรือผงมาใช้ในตำรับบำรุงร่างกายและบำรุงกำลัง
ในการศึกษาทางคลินิก : มีการใช้ผงหัวกวาวเครือแดงบรรจุแคปซูลขนาด 250 มิลลิกรัมต่อแคปซูล โดยการทดลองหนึ่งให้รับประทาน 2 แคปซูลต่อวันในช่วง 4 วันแรก แล้วเพิ่มเป็น 4 แคปซูลต่อวันต่อเนื่องรวม 3 เดือน การใช้ดังกล่าวเป็น ขนาดที่ใช้ในการวิจัย ไม่ใช่คำแนะนำให้ประชาชนใช้เอง
การใช้ในปัจจุบัน : หากต้องการใช้ผลิตภัณฑ์กวาวเครือแดง ควรเลือกผลิตภัณฑ์ที่มีแหล่งผลิตและการควบคุมคุณภาพชัดเจน และควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ โดยเฉพาะผู้ที่รับประทานยาประจำ

สาระสำคัญ

กวาวเครือแดง เป็นสมุนไพรที่ได้รับความสนใจมากในด้าน สมรรถภาพทางเพศชาย เนื่องจากมีรายงานการออกฤทธิ์ต่อระบบที่เกี่ยวข้องกับการไหลเวียนเลือดและการแข็งตัวของอวัยวะเพศ รวมทั้งมีสารกลุ่ม isoflavones หลายชนิด อย่างไรก็ตาม คำกล่าวอ้างว่ากวาวเครือแดงเป็น “ฮอร์โมนเพศชาย” หรือเพิ่ม testosterone โดยตรงยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะยืนยัน

องค์ประกอบทางเคมี

สารสำคัญที่ตรวจพบในหัวกวาวเครือแดง ได้แก่สารกลุ่ม isoflavones และ isoflavone glycosides โดยตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทยระบุสารสำคัญ เช่น

Biochanin A
Formononetin
Prunetin

นอกจากนี้งานวิจัยทางเคมีพบสารกลุ่ม isoflavones และสารกลุ่ม pterocarpan เช่น medicarpin รวมถึงอนุพันธ์อื่น ๆ ในหัวกวาวเครือแดง

งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์

งานวิจัย กวาวเครือแดง (Butea superba) ให้ความสนใจเป็นหลักในด้านสมรรถภาพทางเพศชาย ฤทธิ์ต่อระบบหลอดเลือด และสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพ

การทดลองแบบสุ่ม ปกปิดสองฝ่าย และมีกลุ่มยาหลอกในผู้ชายที่มีภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศรายงานว่าการใช้ผงหัวกวาวเครือแดงต่อเนื่อง 3 เดือนทำให้คะแนนบางด้านของ IIEF-5 ดีขึ้น แต่ไม่พบการเปลี่ยนแปลงของ testosterone อย่างชัดเจน
การศึกษาอีกงานหนึ่งเปรียบเทียบสารสกัดกวาวเครือแดงกับ sildenafil พบผลเบื้องต้นที่น่าสนใจ แต่ผลดังกล่าวไม่สามารถทำซ้ำได้ในช่วงการศึกษาที่มีกลุ่มควบคุมแบบปกปิดสองฝ่าย จึงยังไม่สามารถสรุปประสิทธิผลได้แน่นอน
งานวิจัยระดับห้องปฏิบัติการพบสาร formononetin และ prunetin ในหัวกวาวเครือแดง และพบฤทธิ์เป็นพิษต่อเซลล์บางชนิดในหลอดทดลอง แต่ผลดังกล่าวไม่ควรตีความว่าเป็นหลักฐานว่ากวาวเครือแดงสามารถรักษามะเร็งในคนได้
งานวิจัยด้านพันธุกรรมพบความแตกต่างของประชากรกวาวเครือแดงในประเทศไทย และพบความแปรผันทางสัณฐานของใบตามพื้นที่ ซึ่งมีความสำคัญต่อการคัดเลือกแหล่งพันธุ์และการควบคุมคุณภาพวัตถุดิบ

ระดับหลักฐานทางวิทยาศาสตร์

ระดับห้องปฏิบัติการ : มีหลักฐานเกี่ยวกับองค์ประกอบทางเคมีและฤทธิ์ทางชีวภาพหลายด้าน
ระดับสัตว์ทดลอง : มีการศึกษาฤทธิ์ต่อระบบสืบพันธุ์ สมรรถภาพทางเพศ และความเป็นพิษ
ระดับมนุษย์ : มีการศึกษาทางคลินิกขนาดเล็กเกี่ยวกับภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศ แต่จำนวนผู้เข้าร่วมยังน้อย
ภาพรวม : หลักฐานยังอยู่ในระดับ จำกัดถึงปานกลางสำหรับประเด็นเฉพาะบางด้าน และยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่ากวาวเครือแดงเป็นยาที่มีประสิทธิผลแน่นอนสำหรับรักษาโรค เนื่องจากผลการทดลองบางส่วนไม่สอดคล้องกัน

การศึกษาทางเภสัชวิทยา

ฤทธิ์ต่อ phosphodiesterase : มีข้อมูลจากงานวิจัยที่เสนอว่าสารจากกวาวเครือแดงอาจมีผลต่อระบบ phosphodiesterase ซึ่งเกี่ยวข้องกับการคลายตัวของหลอดเลือดและการแข็งตัวของอวัยวะเพศ
ฤทธิ์ต่อระบบสืบพันธุ์เพศชาย : งานทดลองในสัตว์พบการเปลี่ยนแปลงด้านพฤติกรรมทางเพศและตัวชี้วัดระบบสืบพันธุ์ แต่ไม่ควรนำผลจากสัตว์ทดลองมาเทียบเท่ากับผลการรักษาในมนุษย์
ฤทธิ์ต่อเซลล์ : สารบางชนิดจากหัวกวาวเครือแดงมีฤทธิ์ cytotoxic ต่อเซลล์เพาะเลี้ยงบางชนิด
ฤทธิ์คล้ายแอนโดรเจน : ตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทยจัดกวาวเครือแดงไว้ในหมวด androgen-like effect แต่ยังไม่ควรตีความว่าเป็น testosterone หรือสามารถเพิ่ม testosterone ในมนุษย์ได้โดยตรง

ความปลอดภัย

ข้อมูลความปลอดภัยของกวาวเครือแดงยังมีจำกัด โดยตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทยระบุอย่างชัดเจนว่า ยังไม่สามารถยืนยันแน่นอนว่าหัวกวาวเครือแดงมีประสิทธิผลเป็นยา และมีข้อมูลไม่เพียงพอสำหรับแนะนำให้ใช้เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร งานทดลองในสัตว์พบว่าการได้รับขนาดสูงเป็นเวลานานอาจมีผลต่อค่าทางชีวเคมีและระบบฮอร์โมน ขณะที่การศึกษาด้านพิษวิทยาบางงานพบสัญญาณความเป็นพิษต่อสารพันธุกรรมเมื่อใช้ขนาดสูงมาก จึงไม่ควรเพิ่มขนาดหรือใช้ติดต่อกันเองโดยไม่มีผู้เชี่ยวชาญดูแล

ข้อห้ามใช้

ไม่ควรใช้ในเด็กและวัยรุ่น โดยเฉพาะการใช้เพื่อเพิ่มสมรรถภาพทางเพศ
หญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร ควรหลีกเลี่ยง เนื่องจากข้อมูลความปลอดภัยยังไม่เพียงพอ
ผู้ที่มีโรคตับหรือมีความผิดปกติของการทำงานของตับ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้
ผู้ที่มีโรคหัวใจ ความดันโลหิตผิดปกติ หรือใช้ยาที่มีผลต่อความดันโลหิต ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้
ไม่ควรใช้ในขนาดสูงหรือใช้ติดต่อกันเป็นเวลานาน โดยไม่มีการติดตามความปลอดภัย
หมายเหตุ : ข้อควรระวังข้างต้นเป็นหลักการด้านความปลอดภัยจากข้อมูลที่มีจำกัด ไม่ควรใช้แทนคำแนะนำจากแพทย์หรือเภสัชกร

ปฏิกิริยาระหว่างสมุนไพรกับยา

ข้อมูลปฏิกิริยาระหว่าง กวาวเครือแดงกับยา ยังมีไม่มาก แต่มีเหตุผลทางเภสัชวิทยาที่ควรระวังการใช้ร่วมกับยาบางกลุ่ม

ยากลุ่ม PDE5 inhibitors เช่น sildenafil, tadalafil และ vardenafil : มีความกังวลเชิงทฤษฎีว่าฤทธิ์ต่อการขยายหลอดเลือดอาจเสริมกันและทำให้ความดันโลหิตต่ำ
ยาลดความดันโลหิต : ควรใช้ด้วยความระมัดระวังเนื่องจากอาจมีผลต่อความดันโลหิต
ยากลุ่ม nitrate : ไม่ควรนำผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ไม่ทราบแหล่งที่มาไปใช้ร่วมกับยา nitrate โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่อ้างสรรพคุณเพิ่มสมรรถภาพทางเพศ เพราะมีความเสี่ยงเรื่องผลิตภัณฑ์ปลอมปนยาแผนปัจจุบัน
หมายเหตุ : หลักฐานปฏิกิริยาระหว่างยากับกวาวเครือแดงโดยตรงยังมีจำกัด จึงควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งว่ากำลังใช้ผลิตภัณฑ์กวาวเครือแดง

การใช้ในอาหาร

กวาวเครือแดงไม่ควรถูกนำมาใช้เป็นวัตถุดิบอาหารทั่วไป เนื่องจากฐานข้อมูลกองอาหาร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ระบุ กวาวเครือแดง (Butea superba) รวมถึงหัว รากใต้ดิน และสารสกัดจากหัวหรือรากใต้ดินไว้ในบัญชีรายการที่ไม่อนุญาตให้ใช้เป็นส่วนประกอบอาหารตามข้อกำหนดด้านอาหาร

การใช้ในผลิตภัณฑ์

ผลิตภัณฑ์ยาสมุนไพร : ใช้หัวหรือรากใต้ดินเป็นวัตถุดิบสำหรับการพัฒนาตำรับยา
ผลิตภัณฑ์สารสกัดสมุนไพร : มีการผลิตสารสกัดกวาวเครือแดงในรูปแบบวัตถุดิบสำหรับอุตสาหกรรม
ผลิตภัณฑ์เครื่องสำอาง : สามารถพบการใช้สารสกัดกวาวเครือแดงเป็นส่วนประกอบในผลิตภัณฑ์บางประเภท แต่การกล่าวอ้างบนฉลากและโฆษณาต้องอยู่ภายใต้ข้อกำหนดของ อย.
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร : ต้องพิจารณาข้อกำหนดด้านอาหารเป็นพิเศษ เนื่องจากหัว รากใต้ดิน และสารสกัดของกวาวเครือแดงอยู่ในบัญชีข้อจำกัดด้านอาหารของไทย

การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา

ส่วนที่เก็บเกี่ยว : หัวหรือรากใต้ดิน
การเตรียมวัตถุดิบ : ทำความสะอาด หั่นเป็นชิ้น และทำให้แห้งก่อนนำไปใช้หรือบดเป็นผง
การเก็บรักษา : วัตถุดิบแห้งควรเก็บในภาชนะปิดสนิท ป้องกันแสง และเก็บในบริเวณที่แห้ง เพื่อป้องกันความชื้นและการเสื่อมสภาพ
การควบคุมคุณภาพ : ควรตรวจสอบเอกลักษณ์ทางพฤกษศาสตร์และคุณภาพทางเคมีของวัตถุดิบก่อนนำไปผลิตเป็นยา เนื่องจากกวาวเครือแดงอาจถูกสับสนกับกวาวเครือชนิดอื่น

ภูมิปัญญาท้องถิ่น

มีการใช้ กวาวเครือแดงเป็นยาบำรุงกำลังและยาอายุวัฒนะ
มีความเชื่อเกี่ยวกับการ บำรุงอวัยวะสืบพันธุ์และเพิ่มสมรรถภาพทางเพศชาย
ในบางชุมชนมีการใช้รากหรือหัวในตำรับยาพื้นบ้านเพื่อบำรุงร่างกายและฟื้นฟูกำลัง
งานสำรวจทรัพยากรชุมชนพบการใช้รากกวาวเครือแดงในลักษณะตำรับพื้นบ้านที่เชื่อมโยงกับการบำรุงระบบสืบพันธุ์ชาย

ประวัติและวัฒนธรรม

กวาวเครือแดง เป็นหนึ่งในกลุ่ม “กวาวเครือ” ที่ปรากฏในภูมิปัญญาการแพทย์พื้นบ้านไทยมาช้านาน โดยมีการแยกกวาวเครือเป็นชนิดต่าง ๆ ตามลักษณะหัวและสีของเนื้อภายใน กวาวเครือแดงมีความโดดเด่นด้านการใช้เพื่อ บำรุงกำลังและบำรุงสมรรถภาพของผู้ชาย และถูกกล่าวถึงในตำรายาอายุวัฒนะของภูมิปัญญาท้องถิ่นล้านนา กวาวเครือยังมีความสำคัญในเชิงเศรษฐกิจและการคุ้มครองภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย จนมีการกำหนดให้ กวาวเครือ รวมถึงกวาวเครือแดง (Butea superba) เป็นสมุนไพรควบคุมตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย

สถานะการอนุรักษ์

ในระดับโลก ฐานข้อมูล Plants of the World Online ของ Royal Botanic Gardens, Kew ระบุว่า Butea superba มีสถานะการคาดการณ์ความเสี่ยง Not Threatened อย่างไรก็ตาม ฐานข้อมูลทรัพยากรพืชเขตร้อนระบุว่าประชากรในประเทศไทยบางพื้นที่ได้รับแรงกดดันจาก การเก็บหัวจากธรรมชาติมากเกินไป และมีการจัดตั้งแปลงปลูกเพื่อการผลิตวัตถุดิบ ในประเทศไทย การอนุรักษ์กวาวเครือแดงจึงควรให้ความสำคัญกับ การปลูกทดแทน การเก็บเกี่ยวอย่างยั่งยืน การควบคุมแหล่งที่มาของวัตถุดิบ และการรักษาความหลากหลายทางพันธุกรรม โดยเฉพาะเมื่อส่วนที่ใช้เป็นยาคือหัวใต้ดินซึ่งการเก็บจากธรรมชาติทำให้ต้นแม่ถูกทำลาย

ข้อมูลอนุกรมวิธาน

อาณาจักร (Kingdom) : Plantae
กลุ่มพืช (Clade) : Angiosperms
กลุ่มพืช (Clade) : Eudicots
กลุ่มพืช (Clade) : Rosids
อันดับ (Order) : Fabales
วงศ์ (Family) : Fabaceae
อนุวงศ์ (Subfamily) : Papilionoideae
เผ่า (Tribe) : Phaseoleae
สกุล (Genus) : Butea Roxb. ex Willd.
ชนิด (Species) : Butea superba Roxb. ex Willd.

การตรวจสอบเอกลักษณ์สมุนไพร

การตรวจสอบ เอกลักษณ์กวาวเครือแดง มีความสำคัญอย่างมาก เนื่องจากชื่อ “กวาวเครือ” สามารถหมายถึงพืชหลายชนิด และวัตถุดิบในรูปผงไม่สามารถแยกด้วยลักษณะภายนอกได้ง่าย

การตรวจสอบทางมหภาค : ตรวจลักษณะหัวหรือรากใต้ดิน สี เนื้อสัมผัส และสารคัดหลั่งสีแดง
การตรวจสอบทางจุลทรรศน์ : ผงยามีลักษณะสำคัญ เช่น หลอดลำเลียงที่มีสารสีน้ำตาล เซลล์พาเรงคิมาที่มีเม็ดแป้งทั้งแบบเดี่ยวและแบบประกอบ รวมถึง vessel ขนาดใหญ่ชนิด bordered-pitted และเส้นใย
การตรวจสอบทางเคมี : ตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทยกำหนดการทดสอบทางเคมีและ TLC เพื่อยืนยันเอกลักษณ์ของวัตถุดิบ
การตรวจสอบด้วย DNA : มีการพัฒนา DNA barcoding และ PCR-RFLP โดยใช้บริเวณยีน เช่น matK, rbcL และ ITS เพื่อแยกกวาวเครือแดงออกจากกวาวเครือขาวและกวาวเครือดำได้ เหมาะสำหรับใช้ตรวจสอบวัตถุดิบและผลิตภัณฑ์ที่ผ่านการแปรรูปจนไม่สามารถใช้ลักษณะทางสัณฐานวิทยาแยกได้

คำเตือนทางการแพทย์

กวาวเครือแดงไม่ควรใช้เป็นยารักษาภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศด้วยตนเอง แม้งานวิจัยบางการศึกษาจะพบผลในทางบวก แต่จำนวนผู้เข้าร่วมการศึกษายังน้อย และมีงานวิจัยที่ให้ผลไม่สอดคล้องกัน ขณะที่ตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทยระบุว่ายังมีข้อมูลไม่เพียงพอที่จะยืนยันประสิทธิผลของหัวกวาวเครือแดงในฐานะยา ผู้ที่มีโรคประจำตัว ใช้ยาลดความดัน ยาเกี่ยวกับหัวใจ หรือยาเพิ่มสมรรถภาพทางเพศ เช่น sildenafil หรือ tadalafil ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ นอกจากนี้ควรระวังผลิตภัณฑ์ที่อ้างว่าเป็น “กวาวเครือแดงแท้” แต่ไม่ระบุแหล่งผลิตหรือมาตรฐาน เพราะผลิตภัณฑ์เสริมสมรรถภาพทางเพศบางชนิดอาจมีการปนปลอมด้วยยาแผนปัจจุบัน หมายเหตุ : ข้อมูลสรรพคุณตามตำรายาไทยและภูมิปัญญาพื้นบ้านเป็นข้อมูลด้านการใช้แบบดั้งเดิม ไม่ได้หมายความว่าทุกสรรพคุณได้รับการยืนยันจากการทดลองทางคลินิก และไม่ควรใช้ข้อมูลนี้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาจากแพทย์

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. (2567). ตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทย ฉบับเพิ่มเติม พ.ศ. 2567: กวาวเครือแดง (Buteae Superbae Radix). สำนักยาและวัตถุเสพติด กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์.
กรมอาหาร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวงสาธารณสุข. (2566). บัญชีรายการอาหารที่ไม่อนุญาตให้ใช้ส่วนประกอบ: กวาวเครือแดง (Butea superba). กองอาหาร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา.
กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. (2545). ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กวาวเครือ) พ.ศ. 2545. กระทรวงสาธารณสุข.
ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. (2553). การกินกวาวเครือแดง. มหาวิทยาลัยมหิดล.
ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. (2554). กาวเครือแดง: คุณสมบัติคล้ายฮอร์โมนเพศชายหรือไม่? มหาวิทยาลัยมหิดล.
Ninkaew, S., & Chantaranothai, P. (2015). The genus Butea Roxb. ex Willd. (Leguminosae-Papilionoideae) in Thailand. Chiang Mai Journal of Science, 42(2), 367–375.
Kaewmuangmoon, J., Suwanvijitr, T., Cherdshewasart, W., & Chanchao, C. (2010). Leaf morphometric and genetic variation of Butea superba in Thailand. ScienceAsia, 36(3), 180–186. https://doi.org/10.2306/scienceasia1513-1874.2010.36.180
Cherdshewasart, W., & Nimsakul, N. (2003). Clinical trial of Butea superba, an alternative herbal treatment for erectile dysfunction. Asian Journal of Andrology, 5(3), 243–246.
Cortés-González, J. R., et al. (2010). The use of Butea superba (Roxb.) compared to sildenafil for treating erectile dysfunction. BJU International.
Ngamrojanavanich, N., Loontaisong, A., Pengpreecha, S., Cherdshewasart, W., Pornpakakul, S., Pudhom, K., Roengsumran, S., & Petsom, A. (2007). Cytotoxic constituents from Butea superba Roxb. Journal of Ethnopharmacology, 109(2), 354–358. https://doi.org/10.1016/j.jep.2006.07.034
Vejpanich, N. (2019). DNA barcoding coupled with high resolution melting (BAR-HRM) analysis for differentiation white kwao khruea (Pueraria candollei), black kwao khruea (Mucuna macrocarpa), and red kwao khruea (Butea superba). Chulalongkorn University.
Yodpetch, W. (2007). Sequence analysis of matK gene of Pueraria candollei and Butea superba and the application of PCR-RFLP genetic marker for identification. Chulalongkorn University.
Royal Botanic Gardens, Kew. (2026). Butea superba Roxb. ex Willd. Plants of the World Online.