โกฐชฎามังสี

60

ชื่ออื่น : โกฐจุฬารส
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Nardostachys grandiflora DC.
ชื่อวงศ์Valerianaceae

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ :

  • ต้นโกฐชฎามังสี จัดเป็นพรรณไม้ล้มลุก ลำต้นสูง 5-50 เซนติเมตร เป็นพืชที่ลงหัว มีเหง้าแข็งและมีก้านใบติดอยู่เป็นจำนวนมาก มีขนขึ้นปกคลุมในบริเวณลำต้นและใบ
  • ใบโกฐชฎามังสี มีลักษณะเป็นใบเดี่ยวออกตรงกันข้าม แผ่นใบรูปขอบขนานหรือรูปไข่กลับ ขอบใบเรียบ
  • ดอกโกฐชฎามังสี ออกดอกเป็นช่อ ก้านช่อดอกยาวประมาณ ๑๐-๒๐ ซม. มีดอกย่อยออกเป็นกระจุกอยู่ที่ตรงส่วนปลาย ที่ใบประดับจะมีขนปกคลุมอยู่ ดอกย่อยมีสีชมพูอมม่วง ตรงโคนกลีบดอกจะเชื่อมกันเป็นหลอด
  • ผลโกฐชฎามังสี ผลยาวและมีขนสีขาวปกคลุม

ส่วนที่ใช้เป็นยา : รากและเหง้าแห้ง

สรรพคุณโกฐชฎามังสี :

  • รากและเหง้าแห้ง เป็นยากระจายหนองที่เป็นก้อนอยู่ในร่างกาย  ขับพยาธิออกจากร่างกาย  แก้ไส้ด้วนไส้ลาม คือแผลเนื้อร้ายกินแต่ปลายองคชาติเข้าไปและองค์กำเนิดบวม  ขับโลหิตระดูเน่าเสีย  ขับประจำเดือน แก้ดีพิการ ช่วยย่อยอาหาร แก้พิษทั้งปวง แก้แผลเนื้อร้าย แก้รัตตะปิตตะโรค  แก้โลหิตอันเกิดแต่กองปิตตะสมุฏฐาน  แก้โรคปากในคอ  ขับลม

 

หมายเหตุ ! ชฎามังสี เป็นเครื่องยาเทศชนิดหนึ่ง ซึ่งแรกเริ่มที่คนไทยรู้จักยานี้ยังคงเรียกชื่อตามในภาษาแขกว่า “Jatamansi” และต่อมาเรียกเป็น “โกฐชฎามังสี” คำ “ชฎา” แปลว่า “มวยมุ่น” คำว่า “มังสี” แปลว่า “ซอง” เช่น ซองพลู

ในยาไทยมักจะใช้เครื่องยาชนิดนี้กันมาก ซึ่งเป็นเครื่องยาอย่างหนึ่งในพิกัดยาของโกษฐ์ทั้ง 9

เครื่องยาที่ได้จากชฎามังสี หรือ โกฐชฎามังสี จะได้มาจากรากและเหง้าของพืชชนิดนี้ ซึ่งเครื่องยานี้จะมีกลิ่นเฉพาะตัว มีรสขม ในสมัยโบราณมักใช้เป็นยาบำรุง ยาขับปัสสาวะ และใช้ขับประจำเดือน