ชื่อสมุนไพร : สากเหล็ก
ชื่ออื่นๆ :
 จ๊าลาน, มะพร้าวนกคุ่ม(เชียงใหม่),  พร้าวนก, พร้าวนกคุ่ม(นครศรีธรรมราช), ละโมยอ(มาลายู-นราธิวาส), ว่านสากเหล็ก
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Molineria latifolia Herb. ex Kurz
ชื่อวงศ์ : HYPOXIDACEAE

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ :

  • ต้นสากเหล็ก เป็นพรรณไม้เตี้ยหรือไม้ล้มลุกมีอายุหลายปี ลักษณะคล้ายกับพืชจำพวกปาล์ม มีความสูงประมาณ 20-40 เซนติเมตร ลำต้นเหนือดินมีลักษณะกลมชุ่มน้ำ มีหัวคล้ายรากแทงลึกลงไปในดินประมาณ 10-30 เซนติเมตร ตรงหัวจะมีรากเล็ก ๆ ลึกลงไปในดินอีกรากหนึ่ง ซึ่งจะมีลักษณะคล้ายกับสากตำข้าว หรือเป็นรูปไข่กลมรี ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการแยกหน่อ และใช้เมล็ด
    สากเหล็ก รากสากเหล็ก
  • ใบสากเหล็ก เรียงสลับติดกันที่โคนต้น แผ่นใบรูปขอบขนานแกมรูปหอก พับเป็นร่อง ๆ ตามยาว คล้ายใบสากเหล็กปาล์ม กว้างประมาณ 4 – 6 เซนติเมตร ยาวประมาณ 30 – 40 เซนติเมตร ปลายใบเรียวแหลมโคนใบสอบแคบ ก้านใบยาว 25 – 30 เซนติเมตร โคนแผ่กว้างหุ้มลำต้น

 

 

 

 

  • ดอกสากเหล็ก ดอกออกเป็นช่อแทงขึ้นมาจากหัวใต้ดิน ดอกมีกลีบ 6 กลีบ สีเหลือง โคนดอกเชื่อมติดกัน ดอกมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 2-2.5 เซนติเมตร ดอกออกรวมกันแน่น ลักษณะเป็นช่อรูปทรงกระบอกปลายแหลม มีขนาดกว้างประมาณ 4-5 เซนติเมตร และยาวได้ประมาณ 5-7 เซนติเมตร
  • ผลสากเหล็ก ผลแก่สีขาวถึงแดง ขนาดยาวประมาณ 4 – 5 เซนติเมตร ส่วนที่ด้านขั้วป่อง ออกเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 1 เซนติเมตร และค่อย ๆ เรียวไปทางปลายผล ขยายพันธุ์ โดยการใช้เมล็ด
    สากเหล็ก

ส่วนที่ใช้เป็นยา : ราก (หัว)

สรรพคุณ สากเหล็ก :

  • าก  รับประทานเป็นยาชักมดลูก เช่น คลอดบุตรใหม่ๆ มดลูกลอย เพราะความอักเสบ เนื่องจากความเคลื่อนไหวของมดลูกจากที่เดิมให้เป็นปกติ แก้มดลูกอักเสบ ชักมดลูกให้เข้าอู่หลังคลอด
บทความก่อนหน้านี้สาเก
บทความถัดไปสับปะรด