ชื่อสมุนไพร : พระจันทร์ครึ่งซีก
ชื่ออื่นๆ :
บัวครึ่งซีก(ชัยนาท), ผักขี้ส้ม(สกลนคร), ปั้วใบไน้(จีน), ปัวปีไน้, ปั้วปีไน้(จีนแต้จิ๋ว), ป้านเปียนเหลียม, ป้านเปียนเหลียน(จีนกลาง)
ชื่อวิทยาศาสตร์
 : Lobelia chinensis Lour.
ชื่อวงศ์ : Campanulaceae

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ :

  • ต้นพระจันทร์ครึ่งซีก เป็นพรรณไม้ล้มลุกขนาดเล็กคล้ายหญ้า อายุหลายปี ลำต้นมักทอดเลื้อยไปตามพื้นพระจันทร์ครึ่งซีกผิวดิน ชูส่วนยอดขึ้น ลำต้นมีความสูงได้ประมาณ 5-20 เซนติเมตร ลำต้นเป็นสีเขียวหรือสีแดงอมเขียว ผิวเรียบเป็นมัน มีลักษณะเรียวเล็กและมีข้อ ถ้าหักลำต้นจะมีน้ำยางขาวขุ่นเหมือนน้ำนมไหลซึมออกมา รากใต้ดินมีขนาดเล็กกลมสีเหลืองอ่อน ภายในเป็นสีขาว ตามข้อของลำต้นจะมีใบ หรือกิ่งออกสลับกัน และมีรากฝอยแตกออกมาตามข้อ

 

  • ใบพระจันทร์ครึ่งซีก เป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับ รูปใบหอก กว้าง 0.2-0.6 ซม. ยาว 1-2 ซม. ปลายใบพระจันทร์ครึ่งซีกแหลม โคนใบตัด ขอบใบจักเป็นฟันเลื่อยตื้นเกือบเรียบ แผ่นใบเรียบสีเขียวเป็นมัน ก้านใบสั้นมาก

 

 

 

  • ดอกพระจันทร์ครึ่งซีก ออกดอกเดี่ยวตามซอกใบ ดอกสีม่วงอ่อน กลีบเลี้ยงสีเขียวอมม่วง มี 5 กลีบ กลีบพระจันทร์ครึ่งซีกดอกเชื่อมติดกันเป็นหลอด ปลายแยกเป็น 5 แฉก หลอดดอกแยกผ่าออก ทำให้กลีบดอกเรียงเพียงด้านเดียว หลอดดอกด้านนอกมีขนสีขาว

 

 

  • ผลพระจันทร์ครึ่งซีก ผลพบได้ในบริเวณดอก มีขนาดเล็ก ยาวประมาณ 4-6 มิลลิเมตร ผลเมื่อแห้งและแตกออกได้ ภายในมีเมล็ดมาก ลักษณะของเมล็ดเป็นรูปรีแบน

ส่วนที่ใช้เป็นยา : ทั้งต้นสด ขณะที่ดอกกำลังบาน

สรรพคุณ พระจันทร์ครึ่งซีก :

  • ต้นสด  ลดไข้ แก้หอบหืด บำรุงปอด แก้อาเจียนเป็นเลือด วัณโรค ปอดพิการอักเสบ ทอนซิลอักเสบ เจ็บคอ ตาแดง ไส้ติ่งอักเสบ ลำไส้อักเสบ บิด ขับปัสสาวะ (เพื่อลดอาการบวมจากไตอักเสบ) ท้องมาน (เนื่องจากพยาธิใบไม้ในเลือดและดีซ่าน) ยาแก้มะเร็ง กระเพาะอาหาร หรือที่ทวารหนัก แก้ข้ออักเสบ เคล็ดขัดยอก บวมเจ็บ ฝี แผลเปื่อย บาดแผล กลากเกลื้อน ผื่นคัน และแก้คัดจมูก หรือโรคภูมิแพ้
บทความก่อนหน้านี้พริกขี้หนู
บทความถัดไปพระขรรค์ไชยศรี