ชื่อสมุนไพร : ดีงูต้น
ชื่ออื่น :
 กรอสะนาสมูล (เขมร-ภาคตะวันออกเฉียงใต้); กอมขม, ขางขาว, ขางครั่ง, มะค้า (ภาคเหนือ); กะลำเพาะต้น, หมาชล (ชลบุรี); ดำ (นครศรีธรรมราช); ดีงูต้น (พิษณุโลก); ตะพ้านก้น (เชียงใหม่); เนียปะโจะ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน); มะปอจอ (กะเหรี่ยง-ภาคเหนือ); ไม้หอมตัวผู้ (ภาคตะวันออกเฉียงใต้); หงีน้ำ, หยีน้ำใบเล็ก (ตรัง); หมักกอม (เงี้ยว-เชียงใหม่)
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Picrasma javanica Bl.
ชื่อวงศ์ : SIMAROUBACEAE

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ :

  • ต้นดีงูต้น ไม้ต้น สูงได้ถึง 20 ม. แยกแพศร่วมต้นหรือมีดอกสมบูรณ์เพศด้วย หูใบรูปรี ยาว 0.7-2.5 ซม. ร่วงเร็ว
  • ใบดีงูต้น ใบประกอบเรียงเวียน มีใบย่อย 2-4 คู่ ก้านใบประกอบยาว 2-6 ซม. ใบย่อยรูปรีหรือรูปขอบขนาน ยาว 4-20 ซม. ก้านใบย่อยสั้น
  • ดอกดีงูต้น ช่อดอกแบบช่อกระจุกแยกแขนง ยาวได้ถึง 20 ซม. กลีบเลี้ยง 4 กลีบ รูปสามเหลี่ยมขนาดเล็ก กลีบดอก 4  กลีบ รูปรีหรือรูปไข่ ยาว 2-5 มม. ในดอกเพศเมียยาว 3-7 มม. ติดทน ขยายในผลยาว 1-2 ซม. เกสรเพศผู้ 4 อัน ยาว 0.5-5.0 มม. ก้านชูอับเรณูมีขนที่โคน จานฐานดอกขยายในผล มี 4 คาร์เพล แต่ละคาร์เพลมีออวุลเม็ดเดียว ก้านเกสรเพศเมียสั้น ยอดเกสรรูปเส้นด้าย ยาวประมาณ 2 มม.
  • ผลดีงูต้น มี 1-4 ผลย่อยติดบนจานฐานดอก เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1 ซม. สีขาว เขียว หรือฟ้าอมน้ำเงิน

ส่วนที่ใช้เป็นยา : เปลือกต้น, เนื้อไม้

สรรพคุณ ดีงูต้น :

  • เปลือกต้น  รสขม แก้ไข้จับสั่น ไข้ปาง ไข้ทุกชนิด (มีสารแอลคาลอยด์ที่มีฤทธิ์กดประสาทส่วนกลาง)
  • เนื้อไม้ดี รสขม แก้ไข้จับสั่น ไข้ตัวร้อน
บทความก่อนหน้านี้ดีปลี
บทความถัดไปดีควาย(ดันหมี)