ข่อย

97

ชื่ออื่น ๆ : กักไม้ฝอย (ภาคเหนือ), สัมพล (จังหวัดเลย), ข่อย, ส้มพ่อ, ส้มฝ่อ (หนองคายภาคเหนือ), ขรอย, ขันตา, ขอย (ภาคใต้)
ชื่อสามัญ : Siamese rough bush, Tooth brush tree
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Streblus asper Lour.
ชื่อวงศ์ MORACEAE

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ :

  • ต้นข่อย ค่อนข้างคดงอ มีปุ่มปมอยู่รอบๆต้น หรือเป็นพูเป็นร่องทั่วไป อาจจะขึ้นเป็นต้นเดียว หรือเป็นกลุ่ม แตกกิ่งต่ำ กิ่งก้านสาขามาก
  • ใบข่อย จะเล็หนาแข็ง ถ้าจับดูทั้ง 2 ด้านจะสากคายคล้ายกับกระดาษทราย ขอบใบจะหยักแบบซี่ฟัน
  • ดอกข่อย ดอกตัวผู้จะรวมกันเป็นช่อดอก แบบหัวกลม และมีก้านดอกที่สั้น มีสีเหลืองอมเขียวหรือเกือบจะขาว ส่วนดอกตัวเมียนั้นก้านจะยาว และมักจะอกเป็นคู่สีเขียว เกสรตัวผู้และเกสรตัวเมียนั้นจะอยู่ต่างดอกกัน
  • เมล็ดข่อย (ผล) เมื่อผลสุกจะมีสีเหลืองอ่อน เปลือกชั้นนอกจะนิ่มและฉ่ำน้ำส่วนเมล็ดนั้นมีลักษณะเกือยกลมคล้ายเม็ดพริกไทย

ส่วนที่ใช้เป็นยา : เมล็ด, ใบ, ปลือก, ราก

สรรพคุณข่อย :

  • เมล็ดข่อย ใช้รับประทานเป็นยาอายุวัฒนะ เจริญอาหาร ขับผายลม บำรุงธาตุรักษาท้องขึ้น ท้องอืด ท้องเฟ้อ
  • ใบข่อย จะมีลักษณะสากใช้ขัดเครื่องครัว ใช้ถูเมือกปลาไหล นอกจกนี้นำมาคั่วชงน้ำดื่มก่อนที่จะมีประจำเดือน สำหรับสตรีที่มีอาการปวดท้องขณะมีประจำเดือน ใช้บรรเทาอาการปวดได้ หรือใช้ชงน้ำดื่มแทนน้ำชาได้
  • เปลือกข่อย มีรสเมาเบื่อดับพิษในกระดูกและเส้น รักษาพยาธิผิวหนัง เช่น หุงน้ำมัน ริดสีดวง หรือใช้ต้มใส่เกลือให้เค็มเป็นยาอม รักษารำมะนาด  ใช้มวนสูบรักษาริดสีดวงจมูก
  • รากข่อย ในเปลือกรากมีสารที่มีฤทธิ์เป็นยาบำรุงหัวใจ