ชื่อสมุนไพร : กุหลาบมอญ
ชื่ออื่นๆ :
กุหลาบออน (เงี้ยว-แม่ฮ่องสอน) , ยี่สุ่น (กรุงเทพฯ)
ชื่อสามัญ :   Rose, Damask rose
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Rosa damascena  Mill.
ชื่อวงศ์ : Rosaceae

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ :

  • ต้นกุหลาบมอญ เป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก สูง 1-2 เมตร ลำต้นและกิ่งมีหนาม
    กุหลาบมอญ
  • ใบกุหลาบมอญ เป็นใบประกอบแบบขนนก ปลายใบคี่ ออกเรียงสลับกัน มีใบย่อยประมาณ 3-5 ใบ ลักษณะของใบย่อยเป็นรูปไข่ ปลายใบแหลม โคนใบมน ส่วนขอบใบเป็นจักแบบฟันเลื่อยตลอดทั้งขอบใบ ใบมีขนาดกว้างประมาณ 2-4 เซนติเมตรและยาวประมาณ 3-6 เซนติเมตร แผ่นใบด้านล่างมีขนไม่มีต่อม หูใบส่วนใหญ่ขอบเรียบ ปลายยื่นยาว ส่วนก้านใบมีขนสีน้ำตาลแดง
  • ดอกกุหลาบมอญ  ออกดอกเป็นช่อแบบกระจะหรือช่อแบบกระจุกแตกแขนง มีประมาณ 3-10 ดอก หรืออาจมีมากกว่านี้ โดยจะออกดอกบริเวณปลายยอด ดอกย่อยเป็นสีชมพูและมีกลิ่นหอม มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางกว้างถึง 8 เซนติเมตร กลีบดอกมีลักษณะค่อนข้างกลมเรียงซ้อนกันเป็นชั้น ๆ ปลายกลีบดอกมน หรือเป็นหยักตื้น ๆ หรือเป็นคลื่น กลีบดอกโดยปกติแล้วจะมีประมาณ 20-30 กลีบ ถ้ากลีบไม่ปกติจะมีประมาณ 5-10 กลีบต่อดอก กลีบดอกมีตั้งแต่สีแดงจนถึงสีขาว แต่ส่วนใหญ่จะเป็นสีชมพูกุหลาบถึงแดง ดอกมีเกสรเพศผู้จำนวนมาก มีประมาณ 100-120 ก้าน ส่วนเกสรเพศเมียก็มีจำนวนมากเช่นกัน ก้านเกสรมีขน ส่วนกลีบเลี้ยงดอกเป็นสีเขียว มีลักษณะเป็นรูปสามเหลี่ยม เป็นติ่งแหลมกว้าง ม้วนโค้งตอนดอกบาน และจะร่วงในเวลาต่อมา มีต่อม ส่วนฐานรองดอกมีลักษณะเป็นรูปถ้วย ด้านนอกมีต่อมขนอยู่เป็นจำนวนมากและด้านในมีขน ส่วนก้านช่อดอกยาวได้ถึง 7 เซนติเมตรและมีหนามเล็ก ๆ
  • ผลกุหลาบมอญ ผลเป็นรูปทรงกลม บ้างว่ารูปไข่ ยาวได้ถึง 2.5 เซนติเมตร ผลเป็นผลสดและเป็นผลกลุ่ม ผลเป็นสีแดงอ่อนถึงเข้ม ในผลมีเมล็ดสีออกน้ำตาลประมาณ 1-3 เมล็ด ลักษณะของเมล็ดเป็นรูปสามเหลี่ยมกลม ยาวประมาณ 0.3-0.5 เซนติเมตร

ส่วนที่ใช้เป็นยา : กลีบดอก, ดอกแห้ง

สรรพคุณ กุหลาบมอญ :

  • กลีบดอก รสขมสุขุม เข้ายาหอมเป็นยาบำรุงหัวใจ ขับน้ำดี กลีบดอกสดมีน้ำมันหอมระเหยใช้แต่งกลิ่นเครื่องสำอาง และน้ำกุหลาบยังเป็นส่วนผสมของน้ำดอกไม้เทศ ใช้บรรเทาอาการอ่อนเพลียและกระวนกระวาย เป็นยาระบายอ่อนๆ
  • ดอกแห้ง ช่วยแก้อาการอ่อนเพลีย เป็นยาระบายอ่อน ๆ
  • น้ำดอกไม้เทศที่มีส่วนผสมของกุหลาบมอญ ช่วยแก้อาการอ่อนเพลียและกระวนกระวาย
น้ำดอกไม้เทศ (อังกฤษ : rose water) เป็นน้ำที่มีน้ำมันดอกยี่สุ่นหรือกุหลาบมอญละลายอยู่แบบอิ่มตัว น้ำมันดอกยี่สุ่นจะได้จากการนำกลีบดอกยี่สุ่นมาโรยบนไข ให้ไขดูดกลิ่นจนอิ่มตัว แล้วจึงสกัดน้ำมันออกจากไข ในสมัยก่อนจะนำเข้ามาจากอิหร่านหรือซีเรีย ใช้เป็นยาแก้อ่อนเพลีย แก้พิษไข้ ใช้เป็นน้ำกระสายยา ใช้แต่งรสอาหาร และใช้ตามความเชื่อทางศาสนาในยุโรปและเอเชีย น้ำเชื่อมกุหลาบ (rose syrup) จะทำจากน้ำดอกไม้เทศเติมน้ำตาลลงไป
บทความก่อนหน้านี้กูดแดง
บทความถัดไปกุหลาบ