กระเจานา

128

ชื่ออื่น : กระเจานา (ภาคกลาง), ขัดมอญตัวผู้ (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ) กระเจา, เส้ง, ปอเส้ง (เหนือ)
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Corchorus aestuans L.
ชื่อวงศ์ : TILIACEAE

 ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ :

  • ต้นกระเจานา เป็นไม้ล้มลุก ต้นเตี้ยเรี่ยพื้นจนถึงสูง 1 ม. ลำต้นสีแดง เกลี้ยงหรือมีขน
  • ใบกระเจานา ใบเดี่ยวเรียงสลับ รูปไข่ กว้าง 3-5 ซม. ยาว 4-10 ซม. ปลายแหลม โคนมน ขอบจักฟันเลื่อย จักสุดท้ายตรงโคนใบมีระยางค์ยื่นออกมายาวประมาณ 7 มม. ข้างละ 1 เส้น เส้นแขนงใบออกจากโคนใบ 1 คู่ ยาวเกือบถึงปลายใบ ด้านล่างมีขนและเห็นเส้นแขนงใบชัดเจน ก้านใบยาว 2-3 ซม. มีขนและเป็นร่องทางด้านบน หูใบรูปสามเหลี่ยมเรียวแหลมยาวประมาณ 1.3 ซม.
  • ดอกกระเจานา ช่อดอกแบบช่อเชิงลด มีเพียง 2-3 ดอก ออกตรงข้ามกับใบ ดอกสีเหลือง เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 8 มม. ก้านดอกยาวประมาณ 2 มม. กลีบเลี้ยง 5 กลีบ รูปแถบ กลีบดอก 5 กลีบ รูปช้อน เกสรเพศผู้มีจำนวนมาก รังไข่มีขน
  • ผลกระเจานา ผลรูปทรงกระบอก มีตุ่มที่ปลาย กว้าง 4-5 มม. ยาว 2-2.5 ซม. มีครีบตามยาวผล 6 ครีบ ปลายผลแตกออกเป็น 3 แฉก แต่ละแฉกปลายมี 2 จัก มีเมล็ดมาก
  • เมล็ดกระเจานา สีน้ำตาลเข้ม

ส่วนที่ใช้เป็นยา : เมล็ด

สรรพคุณกระเจานา :

  • ใบ รสขมเล็กน้อย ต้มดื่มแก้ร้อนใน ทำให้เลือดเย็น พอกแก้พิษ แก้บวม ทาแก้ผิวหน้าแดงบวม แก้อุจจาระเป็นเลือด แก้เจ็บคอ แก้พิษปลาปักเป้า (นิยมใช้ ชนิดฝักยาว) สตรีมีครรภ์ห้ามรับประทาน