กกกันดาร

341

ชื่ออื่นๆ : หญ้าแฝกดำ, หญ้าเวียน (อุบลราชธานี) หญ้ากงจักร, เข็มพ่อหม้าย, เส้นขนพันธุรัตน์, หญ้าขนตาช้าง, หญ้าเข็มนาฬิกา, หญ้าพุ่งชู้, หนวดฤาษี, หนวดเสือ
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Fimbristylis insignis Thwaites.
ชื่อวงศ์ : Cyperaceae

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ :

  • กกกันดาร เป็นไม้ล้มลุกอายุหลายปี มีเหง้าสั้น หนา ไม่ค่อยแตกแขนงออกไป ลำต้นเป็นรูปสามเหลี่ยม เรียบเกลี้ยง สูง 20-40 เซนติเมตร ออกเป็นกอแน่นต้นเดียว ไม่ออกรวมกันหลายต้นเป็นกระจุก
  • ใบกกกันดาร  เป็นใบเดี่ยว เรียงเวียนสลับรอบลำต้น มองเห็นเป็นวงใกล้พื้นดิน ใบบิดหมุนเป็นเกลียวที่ส่วนปลายคล้ายกงจักร แผ่นใบรูปแถบถึงรูปเคียว กว้าง 1-4 มิลลิเมตร ยาว 5-18 เซนติเมตร ปลายใบกลม หลังใบเป็นมันเกลี้ยง ขอบใบเรียบเป็นคลื่น มีขนสาก ใบหนาคล้ายแผ่นหนัง แผ่นใบตอนโคนเป็นกาบหุ้มลำต้น กาบใบสีเขียวอ่อน
  • ดอกกกกันดาร  เป็นดอกช่อแบบช่อแยกแขนง รูปทรงกระบอกแบน ขนาด 2-4 เซนติเมตร อาจแยกออกได้ 3-5 แขนง ช่อย่อยแบบช่อเชิงลด แต่ละแขนงมีดอกย่อยมาก จำนวน 10 ดอก หรือมากกว่า มีขนาดกว้าง 4 มิลลิเมตร ยาว 10-20 มิลลิเมตร รูปกระสวยแกมทรงกระบอก กาบช่อย่อย (glume) รูปไข่ สีน้ำตาลเข้ม เรียงซ้อนเหลื่อมกันเป็นวง รูปขอบขนาน ขนาดประมาณ 6 มิลลิเมตร ส่วนปลายเป็นติ่งหนาม ใบประดับเป็นเกล็ด 2-3 อัน ยอดเกสรเพศเมีย 3 อัน ก้านชูยอดเกสรเพศเมีย 3 อัน ขนาด 4-5 มิลลิเมตร ส่วนฐานพองออก ส่วนปลายมีขนครุย ไม่เชื่อมติดกัน เกสรเพศผู้ 3 อัน รูปขอบขนาน ขนาด 2 มิลลิเมตร
  • ผลกกกันดาร ผลแห้งไม่แตก ขนาดเล็ก รูปสามเหลี่ยมกลับถึงรูปไข่กลับ กว้าง 0.8-1 มิลลิเมตร ยาว 1-1.25 มิลลิเมตร เปลือกแข็ง มีสามสัน ปลายตัด เมื่อแก่มีสีออกเทาดำ มีเมล็ดเดียว ออกดอกและติดผลราวเดือนมิถุนายน

ส่วนที่ใช้เป็นยา : ทั้งต้น

สรรพคุณกกกันดาร :

  • ทั้งต้น มีรสจืด ต้มน้ำดื่ม ขับปัสสาวะ