"หวานเป็นลม ขมเป็นยา"...บรรพบุรุษไทยเปรียบเปรยไว้ว่า แม้รสชาติหวานจะน่าติดใจแต่ก็อาจจะนำมาซึ่งโทษและภัยสารพัด ในขณะที่รสชาติขม เช่น บอระเพ็ด แม้รสชาติจะไม่น่าพิสมัยในเบื้องต้น แต่ก็นำมาซึ่งประโยชน์ต่อสุขภาพ  บางคนบอกมีแต่คนแก่เท่านั้นที่ทานผักขมได้ หารู้ไม่ว่าสรรพคุณของมันมีมากมาย อาทิ ช่วยบำรุงเลือด ช่วยให้เจริญอาหาร และเป็นยาระบาย ถึงแม้พืชผักที่มีรสขมจะไม่ถูกปากใครหลาย ๆ คนแต่ก็มากด้วยประโยชน์ที่ทานได้เป็นทั้งอาหารแล้วยังเป็นยาด้วย เรามาดูกันว่ายังมีผักรสขมที่เป็นเมนูขึ้นชื่อชวนทานเพื่อสุขภาพกันนะค่ะ… ถ้าเอ่ยชื่อผักที่มีรสขม เชื่อได้เลยว่าทุกคนคงนึกถึงผักจำพวก สะเดา ขี้เหล็ก มะระ และใบยอ เรามาดูกันว่าพืชผักเหล่านี้มีคุณค่าทางโภชนาการและนำไปทำอาหารอะไรได้บ้าง สะเดา ใครจะรู้ว่าทุกส่วนของสะเดามีคุณสมบัติเป็นยาได้ทั้งสิ้น คนโบราณเชื่อว่า “กินสะเดาก่อนเป็นไข้ ช่วยป้องกันไข้ได้ กินสะเดาเมื่อเป็นไข้แล้ว รักษาให้หายไข้ได้” ก็ไม่ผิดเพราะผักรสขมอย่างสะเดามีประโยชน์ช่วยบำรุงเลือด ช่วยเจริญอาหาร เป็นยาระบาย ช่วยให้นอนหลับดี และช่วยรักษาอาการไข้ เรานิยมนำยอดและดอกมาทำอาหาร ซึ่งให้คุณค่าทางโภชนาการเช่น โปรตีน คาร์โบไฮเดรต แคลเซียม ฟอสฟอรัส ...

ผักพื้นบ้าน คือ พรรณพืชพื้นบ้านในท้องถิ่น ที่ชาวบ้านนำมาบริโภคเป็นอาหาร เป็นยารักษาโรค หรือนำมาทำเป็นของใช้สอยในครัวเรือน ผักพื้นบ้านนอกจากจะมีคุณค่าทางโภชนาการแล้ว ส่วนใหญ่ยังมีสรรพคุณเป็นยาสมุนไพร เนื่องจากมีรสยาที่หลากหลายอยู่ในผักพื้นบ้าน ตามทฤษฎีการแพทย์แผนไทย ให้ความสำคัญกับรสอาหารพื้นบ้าน ดังนี้ รสฝาด มีสรรพคุณทางยา คือ ช่วยสมานแผล แก้ท้องร่วง บำรุงธาตุในร่างกาย เช่น ยอดมะม่วง ยอดมะกอก ยอดจิก ยอดกระโดน ฯลฯ รสหวาน มีสรรพคุณทางยา คือ ช่วยให้มีการดูดซึมได้ดีขึ้น ทำให้ชุ่มชื้น บำรุงกำลัง แก้อ่อนเพลีย เช่น เห็ด ผักหวานป่า ผักขี้หูด บวบ น้ำเต้า ฯลฯ รสเผ็ดร้อน มีสรรพคุณทางยา คือ แก้ท้องอืด แก้ลมจุกเสียด ขับลม บำรุงธาตุ เช่น ดอกกระทือ กระเทียม ดอกกระเจียวแดง ...

ปัญหานอนไม่หลับนั้นเป็นสิ่งที่พบได้บ่อยมาก และเป็นปัญหาการนอนที่พบได้มากที่สุด การแก้ไขปัญหานอนไม่หลับนี้ ที่จริงแล้วการแก้ปัญหานอนไม่หลับด้วยวิธีการไม่ใช้ยานั้นจัดว่าเป็นข้อแนะนำแรก ๆ ที่ควรทำและทั้ง ๆที่ประสิทธิภาพของการบำบัดแบบไม่ใช้ยานั้นได้รับการศึกษาอย่างมาก และยืนยันว่ามีประสิทธิภาพในการรักษาโรคนอนไม่หลับ แพทย์ส่วนใหญ่มักเน้นการใช้ยานอนหลับโดยเฉพาะยาในกลุ่มเบนโซไดอะเซปีนส์ทั้ง แต่อาจด้วยความเคยชินรวมทั้งอิทธิพลจากบริษัทยาที่ทำให้การแก้ไขปัญหานอนไม่หลับด้วยการใช้ยานั้นจะเป็นสิ่งที่ถูกใช้เป็นอันดับแรก ๆ ทางการแพทย์แผนไทย และคนสมัยโบราณรู้จักกันดีถึงวิธีแก้อาการนอนไม่หลับโดยไม่ต้องพึ่งยานอนหลับที่ทำจากสารเคมี ทางเลือกใหม่ในยุคเศรษฐกิจขณะนี้ ขี้เหล็ก เป็นสมุนไพรที่สามารถช่วยให้ท่าน ใช้แทนยานอนหลับได้ ขี้เหล็กเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง สูง 8-15 เมตร เรือนยอดเป็นพุ่มแคบทึบสีเขียวเข้ม เรารู้จักกันมานานแล้วมีชื่อต่าง ๆ กันตามท้องถิ่น เช่น ขี้เหล็กบ้าน ขี้เหล็กหลวง (เหนือ) ขี้เหล็กเผือก (เชียงใหม่) ขี้เหล็กใหญ่ (ภาคกลาง) ยะหา (ปัตตานี) ชื่อทางวิทยาศาสตร์ Cassia Siamea Britt ส่วนที่นำมาใช้ ใบอ่อนและดอก ช่วงที่เก็บเป็นยาช่วงเวลาที่มีใบอ่อน และดอก รสและสรรพคุณ ดอกตูมและใบอ่อน มีรสขม ช่วยระบายท้อง ...

ชื่ออื่น ๆ : ขี้เหล็กหลวง (ภาคเหนือ) ขี้เหล็กบ้าน (ลำปาง) ขี้เหล็กใหญ่ (ภาคกลาง) ยะหา (ปัตตานี) ขี้เหล็ก จีหรี่ (ภาคใต้) ชื่อสามัญ : Siamese cassia ชื่อวิทยาศาสตร์ : Cassia siamea lamk. ( C. Florida vahl) วงศ์ : CAESLPINIACEAE ลักษณทั่วไป: ต้น ขี้เหล้กเป็นพรรณไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ ใบ : เป็นใบรวมซึ่งประกอบด้วยใบย่อยประมาณ 20 ใบ ลักษณะใบจะดกหนาทึบ คล้ายใบทรงบาดาลหรือใบของชุมเห็ดไทย ดอก : จะออกเป็นช่อสีเหลืองสวย ฝัก : มีลักษระแบนอวบและยาวประมาณ 15 ซม. ...