การชั่งตัวยา

การชั่งตัวยา ผู้เป็นเภสัชกรจะต้องรู้จักการชั่งตัวยา โดยใช้มาตราต่างๆ เพื่อให้การปรุงยาเป็นไปตามตำรับยา หรือใบสั่งยา และการชั่งแบบโบราณ หมอนิยมใช้เครื่องหมาย “ตีนกา”  บอกน้ำหนัก วางไว้ท้ายชื่อตัวยานั้น เครื่องหมายตีนกา เป็นเครื่องหมายที่หมอโบราณนิยมใช้บอกขนาดของตัวยาในใบสั่งยา มีลักษณะคล้ายเครื่องหมาย กากบาท ตำแหน่งต่างๆในเครื่องหมายจะบอกถึงมาตรา ตัวอย่างการอ่านค่าเครื่องหมายตีนกา อ่านได้ดังนี้ คือ 1 ชั่ง 2 ตำลึง 3 บาท 5 สตางค์ 4 เฟื้อง...

การคัดเลือก การเก็บตัวยา

การคัดเลือก,  การเก็บตัวยา ในการปรุงยาแผนโบราณ  ผู้เป็นเภสัชกรแผนโบราณ  จะปรุงยาให้ได้คุณภาพดีและยามีสรรพคุณดีนั้นจะต้องมีความรู้ความสามารถที่จะพิจารณาคัดเลือกตัวยาสมุนไพรได้อย่างถูกต้อง  และมีสรรพคุณดี  โดยมีหลักเกณฑ์  และวิธีการดังต่อไปนี้ ชนิดของตัวยา การเก็บตัวยานั้น ต้องแน่ใจเสียก่อนว่า ตัวยานั้นถูกต้องถูกชนิดกับชื่อกับชื่อของตัวยาในตำรับยาแผนโบราณ  ตัวยาบางชนิดมีหลายๆ ชื่อ ซึ่งต้องอาศัยประสบการณ์และภูมิความรู้ของเภสัชกรเอง  ที่จะต้องรู้ว่า  ชื่อนี้  ชนิดนี้  มีลักษณะต้น ใบ ลูก ดอก ราก เป็นอย่างไร คุณภาพ ตัวยาบางชนิด ถูกเก็บไว้นาน...

การใช้ตัวยาอันตราย

การใช้ตัวยาอันตราย พระอาจารย์กล่าวไว้ว่า   “วัตถุธาตุนานาชนิดในโลกล้วนแต่เป็นยาทั้งสิ้น”  คำกล่าวนี้ได้รับการยอมรับว่าเป็นจริงหากใช้วัตถุนั้นได้อย่างถูกต้องตัวยาบางอย่างที่มีฤทธิ์แรง หากใช้เกินขนาดหรือใช้ ไม่ถูกวิธี ก็อาจทำอันตรายถึงแก่ชีวิตได้เป็นพิเศษ  ตัวยาหลายอย่างมีฤทธิ์แรง  หากใช้เกินขนาดหรือใช้ไม่ถูกวิธี ก็อาจทำอันตรายถึงแก่ชีวิตได้ ยาที่มีฤทธิ์แรง 1)  เมล็ดสลอด  มีฤทธิ์แรงในทางถ่าย  กินมากจะถ่ายมากเป็นอันตราย  อ่อนเพลียเสียน้ำในร่างกายอาจถึงตายได้  สรพคุณ  ถ่ายเสมหะ  และโลหิตถ่ายน้ำเหลืองเสียและถ่ายพยาธิ 2)  ยางตาตุ่ม  มีฤทธิ์แรงในทางถ่าย  รับประทานมากถ่ายมาก ทำให้หมดกำลังอาจถึงตายได้ สรรพคุณ  ถ่ายพยาธิ  ถ่ายโลหิต  และเสมหะ ...

การสะตุ

การสะตุ  การสะตุ  คือ  การทำให้ตัวยามีฤทธิ์อ่อนลง  หรือทำให้พิษของตัวยาน้อยลง  หรือ   ทำให้ตัวยานั้นสะอาดขึ้น 1) การสะตุเหล็ก  เอาเหล็กมาครางด้วยตะไบ  และนำผงเหล็กที่ได้มาใส่ในฝาละมีหรือหม้อดิน  บีบมะนาวลงไปให้ท่วมผงเหล็ก  เอาขึ้นตั้งไฟให้แห้ง  ทำให้ได้ 7 – 8 ครั้งจงผงเหล็กกรอบดีจึงนำไปใช้ปรุงยาได้ 2) การสะตุสารส้ม  เอาสารส้มมาบดให้ละเอียด นำมาใส่หม้อดิน เอาตั้งไฟจนสารส้มละลายฟู ขาวดีแล้ว ยกลงจากไฟ จึงนำไปใช้ปรุงยาได้ 3) การสะตุรงทอง ...

การประสะ

การประสะ มีความหมาย คือ การทำให้พิษของตัวยาอ่อนลง  เช่น  การประสะยางสลัดได  หรือ  หมายถึงในยาขนานนั้นมีตัวยาตัวหนึ่ง  ขนาดเท่าตัวยาตัวอื่น  หนักรวมกัน  เช่น  ยาประสะไพล  มีไพล จำนวนเท่าตัวยาอื่นทั้งหมดหนักรวมกัน การประสะยางสลัดได  ยางตาตุ่ม  ยางหัวเข้าค่า มีวิธีการทำเหมือนกันทั้ง 3 อย่าง คือ  นำตัวยาที่จะประสะใส่ลงในถ้วย  ใส่น้ำต้มเดือดๆ เทลงไปในถ้วยยานั้น กวนให้ทั่วจนเย็น  รินน้ำทิ้งไป แล้วเทน้ำเดือดลงในยา ...

การฆ่าฤทธิ์ตัวยา

การฆ่าฤทธิ์ตัวยา คือ การทำให้พิษของยาอ่อนลง  เช่น  การฆ่าสารหนู  จะทำให้สารหนูที่มีพิษมาก    มีพิษอ่อนลงสามารถนำมาใช้ทำยาได้ 1)   การฆ่าสารหนู  เอาสารหนูมาบดให้ละเอียด  ใส่ฝาละมีหรือหม้อดินบีบน้ำมะนาวหรือน้ำมะกรูดใส่ไปให้ท่วมตัวยา  ตั้งไฟจนแห้ง  ทำให้ได้  7 -  8  ครั้ง จนกว่าสารหนูกรอบดีแล้ว  จึงนำไปใช้ปรุงยา 2)  การฆ่าปรอท นำเอาทองแดง  ทองเหลือง  หรือเงิน  ใส่ไว้ในปรอท  ให้ปรอทกินจนอิ่ม  จึงจึงนำไปใช้ปรุงยาได้ 3)...

กระสายยา

กระสายยา กระสายยา  คือ   น้ำหรือของเหลวที่ใช่สำหรับละลายยา  โดยมีวัตถุประสงค์ดังนี้ 1) เพื่อให้ กลืนยาง่าย  ไม่ฝืดหรือติดคอ และช่วยแต่งให้มีรส  สี  กลิ่น  น่ารับประทาน 2) เพื่อช่วยให้ยามีฤทธิ์ตรงต่อโรค  นำฤทธิ์ยาให้แล่นเร็ว  ทันต่ออากาศของโรค 3) เพื่อเพิ่มสรรพคุณของยา  ให้มีฤทธิ์แรงขึ้น หรือให้มีฤทธิ์ช่วยตัวยาหลัก ในการรักษาอาการข้างเคียง น้ำกระสายยาแก้โรคต่างๆ 1)  แก้อาเจียน  ใช้ลูกยอหมกไฟ  ต้มเอาน้ำเป็นกระสายยา  หรือเอาลูกผักชีและเทียนดำ ต้มเอาเป็นกระสายยา 2)  แก้อาเจียนเป็นเลือด ...