พิกัดยา 5 สิ่ง

1629

พิกัดยา  5  สิ่ง

1) พิกัดเบญจกูล  คือ  จำกัดจำนวนตระกูลยา (เครื่องยา) ที่มีรสร้อน 5 อย่าง คือ

ดอกดีปลี

รากช้าพลู

เถาสะค้าน

รากเจตมูลเพลิง

เหง้าขิงแห้ง

สรรพคุณ  กระจายกองลมและโลหิต แก้คูถเสมหะ แก้ลมพานไส้ บำรุงกองธาตุทั้ง 4

2)  พิกัดเบญจอมฤต  คือ  จำกัดตัวยาดังน้ำทิพย์ 5 อย่าง คือ

น้ำนมสด

น้ำนมส้ม

น้ำอ้อย

น้ำผึ้ง

น้ำมันเนย

สรรพคุณ   บำรุงกำลัง  บำรุงธาตุไฟ  ขับลมให้แล่น ทั่วกาย  แก้ไข้ตรีโทษ  ผายธาตุ  แก้กำเดาและลม  กระจายเสมหะ

3)  พิกัดเบญจผลธาตุ  คือ  จำกักจำนวนตัวยาที่แก้ผลธาตุได้  5  อย่าง คือ

หัวกกลังกา

หัวเต่าเกียด

หัวแห้วหมู

หัวหญ้าชันกาด

หัวเปราะ

สรรพคุณ     แก้ธาตุพิการ  บำรุงธาตุ  บำรุงกำลัง  เจริญไปธาตุ แก้ทางเดินปัสสาวะ  แก้ตับทรุด

4)  พิกัดเบญจมูลน้อย คือ จำกัดจำนวนตัวยารากน้อย แก้สมุฏฐานทั้งสาม 5 อย่าง คือ

หญ้าเกล็ดหอยใหญ่

หญ้าเกล็ดหอยน้อย

รากละหุ่งแดง

รากมะเขือขื่น

รากมะอึก

สรรพคุณ แก้ร้อนในกระหายน้ำ ขับน้ำนม ขับเลือดลม กระทุ้งพิษไข้ แก้น้ำลาย

5)  พิกัดเบญจมูลใหญ่  คือ  จำกัดจำนวนยารากใหญ่  แก้สมุฏฐานทั้งสามมี 5 อย่าง คือ

รากมะตูม

รากลำไย

รากเพกา

รากแคแตร

รากคัดลิ้น

สรรพคุณ  แก้ดี  แก้ลม  แก้เสมหะ  บำรุงไฟธาตุ  แก้ไข้สันนิบาต  แก้เส้นเอ็นพิการ  เบญจมูลน้อย  รวมกับเบญจมูลใหญ่  เป็นทศมูลใหญ่

6)  พิกัดเบญจโลกวิเชียร  คือ จำกัดจำนวนตัวยาเสมอด้วยแก้วิเชียร 5 อย่าง คือ

( แก้ว 5 ดวง, ยา 5 ราก  หรือ  เพชรสว่างก็เรียก)

รากชิงชี่

รากหญ้านาง

รากท้าวยายม่อม

รากคนทา

รากมะเดื่อชุมพร

สรรพคุณ  ใช้กระทุ้งพิษต่างๆ  หรือถอนพิษต่างๆ  แก้ไข้ต้นมือ  แก้ไข้พิษ  ไข้กาฬ ไข้หัว  แก้ไข้เพื่อดีและโลหิต

7) พิกัดเบญจโลธิกะ  คือ  จำกัดจำนวนตัวยาที่มีคุณทำให้ชื่นใจมี  5  อย่าง คือ

แก่นจันทน์แดง

แก่นจันทน์ขาว

แก่นจันทน์ชะมด

ต้นเนระภูสี

ต้นมหาสดำ

สรรพคุณ  แก้ไข้เพื่อดี  แก้ไข้รัตตะปิตตะโรค  แก้ลมวิงเวียน  แก้พิษทั้งปวง

8) พิกัดจันทน์ทั้ง  5  คือ  จำกัดจำนวนแก่นไม้จันทน์  5  อย่าง คือ

แก่นจันทน์แดง

แก่นจันทน์ขาว

แก่นจันทน์เทศ

แก่นจันทนา

แก่นจันทน์ชะมด

สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อดีและโลหิต แก้ร้อนในกระหายน้ำ บำรุงตับ ปอด แก้พยาธิ บาดแผล

9) พิกัดเกสรทั้ง  5 คือ  จำกัดจำนวนเกสรดอกไม้  5  อย่าง คือ

ดอกมะลิ

ดอกพิกุล

ดอกบุนนาค

ดอกสารภี

เกสรบัวหลวง

                        สรรพคุณ  แก้ร้อนในกระหายน้ำ ชูกำลังบำรุงหัวใจ แก้ไข้จับ แก้ลมวิงเวียน แก้น้ำดี ให้เจริญอาหารและแก้โรคตา

10) พิกัดตานทั้ง 5 คือ จัดจำนวนของรากตาล  5  อย่าง คือ

รากตาลโตนด

รากตาลดำ

รากตานหม่อน

รากตานเสี้ยน

รากตานขโมย

            สรรพคุณ  ดับพิษตานซาง  ขับพยาธิทุกชนิด แก้อุจจาระธาตุพิการ บำรุงเนื้อหนัง กระดูก

11) พิกัดดีทั้ง  5  คือ จำกัดจำนวนดีสัตว์ทั้ง 5 อย่าง คือ

ดีงูเหลือม

ดีหมูป่า

ดีวัวป่า

ดีจระเข้

ดีตะพาบน้ำ

            สรรพคุณ  ดีต่างๆ มีรสขมหวาน ขับรสยาให้แล่นเร็ว  มักใช้เป็นน้ำกระสายแก้โรคทั้ง 3 สมุฏฐาน  คือ  ดี  โลหิต  และธาตุลมที่พิการ

12)  พิกัดเหล็กทั้ง 5 คือ จำกัดจำนวนตัวยาที่มีชื่อว่าเหล็ก  5  อย่าง คือ

ต้นหญ้ามือเหล็ก

แก่นขี้เหล็ก

เถาวัลย์เหล็ก

ว่านสากเหล็ก

สนิมเหล็ก

สรพพคุณ  แก้พิษโลหิตทั้งบุรุษและสตรี บำรุงกำลังให้แข็งแรง แก้กระษัย

13) พิกัดเกลือทั้ง 5 คือ จำกัดจำนวนของเลือ 5 อย่าง คือ

เกลือสมุทร

เกลือสินเธาว์

เกลือพิก

เกลือวิก

เกลือฟอง  (ฝ่อ)

สรรพคุณ  แก้ไข้พรรดึก แก้ท้องมาน แก้เสมหะ แก้บิดมูกเลือด บำรุงน้ำเหลือง  ชำระเมือกมันในลำไส้

14) พิกัดบัวทั้ง  5  (บัวน้ำทั้ง 5 ) คือ จำกัดจำนวนดอกบัว 5 อย่าง คือ

บัวสัตตบุษย์

บัวสัตตบรรณ

บัวลินจง

บัวจงกลนี

บัวนิลอุบล

สรรพคุณ  ชูกำลัง  บำรุงหัวใจ แก้อุจจาระธาตุ แก้ไข้เพื่อลมและโลหิต แก้ไข้รากสาด บำรุงครรภ์รักษา

15) พิกัดโหราทั้ง  5  คือ  จำกัดจำนวนตัวยา ชื่อว่าโหรา  5  อย่าง คือ

โหราอมฤต

โหรามิคสิงคลี

โหราเท้าสุนัข

โหราบอน

โหราเดือยไก่

สรรพคุณ  แก้พิษสัตว์  ทำให้อาเจียน ขับลม ขับระดูสตรี และขับโลหิตช้าๆ

16) พิกัดเบญจโลหะ  คือ  จำกัดจำนวนตัวยาที่มีชื่อคล้ายโลหะทอง  5  อย่าง คือ

รากทองกวาว

รากทองหลางหนาม

รากทองหลางใบมน

รากทองโหลง

รากทองพันชั่ง

สรรพคุณ  แก้โรคดี  เสมหะ และลมที่เป็นพิษ แก้ริดสีดวง ทำลายพยาธิ

 

17) พิกัดเบญจเทียน  คือ  จำกัดจำนวนตัวยาที่มีชื่อว่าเทียน  5  อย่าง คือ

เทียนดำ

เทียนแดง

เทียนขาว

เทียนข้าวเปลือก

เทียนตาตั๊กแตน

สรรพคุณ  แก้ลม เสมหะ และดีระคนกัน แก้พิษโลหิต แก้ทางปัสสาวะ แก้นิ่ว

แก้มุตกิด  บำรุงธาตุ  บำรุงกำลัง

18) พิกัดเบญจโกฐ  คือ  จำกัดจำนวนตัวยาที่มีชื่อว่าโกฐ  5  อย่าง คือ

โกฐสอ

โกฐเขมา

โกฐหัวบัว

โกฐเชียง

โกฐจุฬาลัมพา

                        สรรพคุณ  แก้ไข้จับ แก้ไข้เพื่อเสมหะ หีดไอ แก้โรคปอด แก้โรคในปาก ชูกำลัง บำรุงโลหิด แก้ลมในกองธาตุ