ข้าวเย็นใต้ (หัวฆ้อนกระแต)

80

ชื่ออื่น : หัวข้าวเย็นใต้, ยาข้าวเย็น (อุบลราชธานี), ละครโคก (ภาคตะวันออก)
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Premna herbacea Roxb.
ชื่อวงศ์ : Lamiaceae

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ :

  • เป็นไม้พุ่ม สูง 1-1.5 เมตร กิ่งมีขนสั้น สีขาวอมน้ำตาลหนาแน่น
  • ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปขอบขนานถึงรูปใบหอก ยาว 10-18 ซม. กว้าง 3-7 ซม. ปลายใบมน โคนใบรูปลิ่ม ขอบใบจักฟันเลื่อย ผิวใบด้านบนมีขนสั้นสีขาวอมน้ำตาลกระจายทั่วแผ่นใบ ด้านบนมีต่อมขนาดเล็กสีเหลือง และขนสั้นขึ้นบริเวณเส้นใบ ก้านใบ สั้นมาก
  • ดอก ช่อดอก แบบช่อแยกแขนง ออกที่ปลายยอด กลีบเลี้ยง รูปถ้วย ยาว 2.3-2.6 มม. หลอดกลีบดอก ยาว 1.4-1.5 มม. แฉกกลีบเลี้ยง มี 5 แฉก ขนาดใกล้เคียงกัน รูปไข่ ปลายมน ขอบเรียบมีขนสั้น ผิวด้านนอกมีขนสั้นและต่อมสีเหลืองขนาดเล็ก ด้านในมีต่อมสีเหลืองขนาดเล็กหนาแน่น กลีบดอก สีเหลืองอ่อน แฉกกลีบดอก มี 4 แฉก รูปกึ่งปากเปิด ผิวด้านนอกมีขนสั้นทั่วไป ด้านในเกือบเกลี้ยง หรือมีขนสั้นขนาดเล็ก เกสรเพศผู้ มี 4 อัน ขนาดใกล้เคียงกัน ติดบนกลีบดอกสลับกับแฉกกลีบดอกที่ระดับเดียวกัน อับเรณู 2 เซลล์ รูปไข่แกมรี ยาว 0.4-0.5 มม. กว้าง 0.15-0.2 มม. แตกตามยาว เกสรเพศเมีย มีรังไข่รูปกลม มีรอยเว้าตื้น ผิวเกลี้ยง
  • ผลย่อย รูปไข่ ยาว 3.5-4 มม. กว้าง 4-4.5 มม.

ส่วนที่ใช้เป็นยา : ราก

สรรพคุณข้าวเย็นใต้ :

  • ราก ต้มน้ำดื่ม แก้ไข้ หรือเข้ายาแก้อัมพฤกษ์ อัมพาต