วันพฤหัส, มีนาคม 30, 2017
การแปรสภาพสมุนไพร

การแปรสภาพสมุนไพร

หลังจากที่เราได้ทำการเก็บสมุนไพรมาแล้วเราต้องทำการแปรสภาพสมุนไพรพวกนี้ก่อน เพื่อความสะดวกในการรับประทานซึ่งมีหลายวิธีอีกทั้งยังช่วยให้เราเก็บรักษาสมุนไพรพวกนี้ได้ยาวนานยิ่งขึ้นอีกด้วย

การสับยา

การสับยา คือ การนำสมุนไพรสดหรือแห้งในส่วนต่างๆ เช่น แก่น เปลือก ราก ลูก ใบ ดอก มาทำให้มีขนานเล็กลงโดยการใช้มีดลัลับให้เป็นชิ้นเล็กๆ ตามที่ต้องการใช้ในการปรุงยา อุปกรณ์การสับยา มีด เขียง ถาด (ใบใหญ่) กระสอบป่าน ผ้าขนหนู ยาสมุนไพร ขั้นตอนในการสับยา ปูกระสอบป่านบนโต๊ะยา วางถาด (ใบใหญ่) บนกระสอบป่าน ...

การอบยา

ขั้นตอนการอบยาที่ปรุงเป็นตำรับ นำยาที่ปรุงเป็นตัวตำรับไว้แล้วใส่ในถาดสแตนเลสใบใหญ่ในปริมาณที่เหมาะสมกับถาดที่จะอบ เขียนชื่อยา,น้ำหนักยา,วัน/เดือน/ปี “ที่เตรียมปรุงยา”, จำนวนถาดยา (ถาดที่ 1, ถาดที่ 2......) ของตำรับยานั้น ติดไว้ข้างถาดยาด้วยเทปใส นำยาแต่ละถาด เรียงจำนวนถาดยา (ถาดที่ 1, ถาดที่ 2......) ของยาแต่ละตำรับเข้าตู้อบ (ยกเว้น) พวกสารที่ระเหยได้ เช่น เมนทอล พิมเสน และพวกยางไม้) ...

การบดยา

ขั้นตอนการบดยา (ด้วยเครื่องบดยา เครื่องที่ 1) นำยาที่อบแล้ว ใส่เครื่องบดยาเครื่องที่ 1 จำนวน 2 ถาด บดยาครั้งที่ 1 เริ่มเปิดเครื่องบดยา นาน 1/2 ชั่วโมง นำยาที่เหลือถาดที่ 3,4 ....... ทยอยใส่เครื่องบดยา จนครบตามตำรับยานั้น บดยานาน ครั้งละ 3...

ยาลูกกลอน

ยาลูกกลอน เป็นรูปแบบหนึ่งของยาสมุนไพร มีรูปร่างกลม ทำจากผงยาชนิดเดียวหรือ หลายชนิด ผสมสารที่ทำให้ผงเกาะตัว เช่น น้ำ น้ำแป้ง น้ำผึ้ง เป็นต้น ยาลูกกลอนอบน้ำผึ้ง เป็นยาลูกกลอนที่ทำจากผงยาและน้ำผึ้งผสมกัน มีลักษณะกลม มีน้ำอยู่น้อยการแตกตัวช้า ออกฤทธิ์ได้นานน้ำผึ้งใช้ผสมช่วยปรับรสและช่วยบำรุงร่างกาย มักใช้เป็นยารักษาโรคเรื้อรังและโรคที่ต้องทำการบำรุงด้วย แต่มีข้อเสียที่ยาลูกกลอนน้ำผึ้งใช้น้ำผึ้งจำนวนมาก ทำให้ต้นทุนสูง วิธีการเตรียมยาลูกกลอนน้ำผึ้ง มีกรรมวิธีและเทคนิคที่จะทำให้ยาลูกกลอนเป็นเม็ดสวยได้ แบ่งออกเป็นขั้นตอน 3 ขั้นตอน ดังนี้ ขั้นตอนการเคี่ยวน้ำผึ้ง ขั้นตอนนี้นับเป็นขั้นตอนที่สำคัญมาก การเคี่ยวน้ำผึ้งมีประโยชน์ที่ช่วยฆ่าเชื้อโรค...

การทำยาเม็ดแบบปั๊มมือ

การทำยาเม็ดแบบปั๊มมือ หรือแบบพิมพ์มือ (พิมพ์ทองเหลือง) เครื่องมือและอุปกรณ์ที่ใช้ เครื่องปั๊มยาด้วยมือ (แบบพิมพ์มือ เป็นพิมพ์ทองเหลือง) แผ่นกระจกใส 1 แผ่น กาต้มน้ำขนาดใหญ่ กะละมังขนาดใหญ่, ขนาดกลาง ผ้าสะอาดผืนเล็ก ถาดใส่ยาเม็ม ยาผง แป้งมัน การเตรียมเครื่องมือและอุปกรณ์ นำน้ำเดือดเทราดพิมพ์มือทองเหลือง และกระจกแผ่นใส เช็ดให้แห้งสนิทด้วยผ้าสะอาด และใช้สำลีชุบแอลกอฮอล์เช็ดอีกครั้งหนึ่ง ทิ้งให้ระเหยแห้งก่อนนำยามาพิมพ์มือ วางกระจกแผ่นใสบนโต๊ะ และวางพิมพ์มือทองเหลืองบนกระจกแผ่นใส วิธีทำยาเม็ด กวนแป้งมันกับน้ำให้ใส...

การเคลือบยาเม็ดด้วยน้ำตาล

การเคลือบยาเม็ดด้วยน้ำตาล (Sugar coating) วัตถุประสงค์ของการเคลือบยาเม็ด เพื่อ กลบรส สี หรือกลิ่นที่ไม่น่ารับประทานของยาเม็ด ป้องกันตัวยาหรือสารสำคัญไม่ให้เสื่อมสลายเร็ว ให้เม็ดยามีรูปกลมมนสะดวกในการกลืน ความสวยงามของเม็ดยา ทำให้น่ารับประทาน แยกตัวยาสองชนิดที่ไม่เข้ากัน โดยชนิดหนึ่งเป็นยาเม็ดแกน ส่วนอีกชนิดหนึ่งเป็นส่วนที่เคลือบข้างนอก ควบคุมการออกฤทธิ์ของยาเม็ด อันเนื่องมาจากการระคายเคือง เช่น ยาสหัศธารา ระคายเคืองต่อหลอดอาหาร และกระเพาะอาหาร หรืออาจเนื่องจากต้องการให้ออกฤทธิ์ที่ลำไส้ เช่น ยาริดสีดวงทวาร วัตถุส่วนประกอบ ...

การสุมยา

การสุมยา คือ การนำยาที่ได้ปรุงเป็นตำรับแล้ว มาใส่รวมกันในหม้อดินปิดฝาหม้อให้มิดชิด นำไปสุมไฟร้อนจัด (สุมไฟด้วยฟืน) จนยากลายเป็นสีดำ (เป็นถ่านสีดำ) ขั้นตอนการสุมยา นำยามหานิลที่ได้ปรุงเป็นตำรับแล้ว แยกตัวยาที่เป็นแก่น ลูก ราก ใบ ออกเป็นประเภทๆ สับยาเป็นชิ้นเล็กๆ เอาใบทองหลางใบมน คั่วในกระทะจนเกรียม เก็บใส่ภาชนะไว้ (ไม่ต้องสุม) นำยาที่สับแล้วพวกแก่นไม้ รากไม้ และลูกมะกอก ใส่ลงในหม้อดินก่อน และใส่ยาอื่นๆ...

การสะตุ การฆ่าฤทธิ์ยา

การฆ่าฤทธิ์ หรือ การสะตุ หมายถึง การทำให้ยาตัวนั้นๆ มีฤทธิ์อ่อนลง หรือฆ่าพิษซึ่งเราไม่ต้องการให้อ่อนลง หรือให้เสื่อมฤทธิ์ไป เช่น การฆ่าฤทธิ์ชาดก้อน (การฆ่าชาดก้อน) การฆ่าฤทธิ์รงค์ทอง (การฆ่ารงค์ทอง) การฆ่าฤทธิ์ชะมดเช็ด (การฆ่าชะมดเช็ด) การสะตุน้ำประสานทอง การสะตุสารส้ม การสะตุเกลือ (การฆ่าฤทธิ์ มักเป็นตัวยาที่มีฤทธิ์แรงมาก หรือ มีพิษมาก) การฆ่าฤทธิ์ชาดก้อน (การฆ่าชาดก้อน) วัตถุส่วนประกอบ และอุปกรณ์ ชาดก้อนนำมาบดให้ละเอียด...

ยาต้ม

ยาต้ม เป็นรูปแบบการปรุงยาสมุนไพรที่ใช้มานาน เป็นการใช้น้ำเป็นตัวทำละลายยาสมุนไพร ข้อดีของยาต้ม คือ ดูดซึมง่าย ออกฤทธิ์เร็ว วิธีการเตรียมง่ายและสะดวก มีข้อเสีย คือ รสชาติและกลิ่นอาจรับประทานยากสำหรับบางคน และยาต้มเก็บไว้ไม่ได้นานขึ้นราง่าย ถ้าต้องการเก็บไว้จะต้องใช้สารกันบูด วิธีการเตรียมยาต้ม 1. น้ำและภาชนะ น้ำที่ใช้ต้มยาควรเป็นน้ำสะอาด ใส ไม่มีกลิ่น รส ปริมาณยาโดยปกติจะใส่น้ำพอท่วมยา ภาชนะที่ใช้ต้มยาควรเป็นหม้อดินเผา หรือหม้อเคลือบ ไม่ควรใช้ภาชนะที่เป็นโลหะ เช่น เหล็ก...

ยาชง

ยาชง เป็นรูปแบบหนึ่งที่เตรียมง่าย ส่วนใหญ่เป็นการใช้ยาสมุนไพรแห้ง และเติมน้ำร้อนเป็นตัวทำละลาย ข้อดีของยาชง คือ ดูดซึมง่าย มักมีกลิ่นหอม และรสชาติดี วิธีการเตรียมยา ยาชงส่วนใหญ่เป็นการนำส่วนของสมุนไพร เช่น ใบหญ้าหนวดแมว, ใบชุมเห็ดเทศ, กลีบรองดอกของกระเจี๊ยบมาล้างให้สะอาดและผึ่งลมให้แห้ง (บางอย่างนำไปคั่วหรือย่างไฟ) เติมน้ำเดือดลงในสมุนไพรแห้งนั้น ทิ้งไว้ประมาณ 3 – 5 นาทีก็ใช้ได้ อย่าทิ้งยาชงไว้นานเกินไป จะทำให้สรรพคุณ กลิ่น และรสของยาเปลี่ยนแปลงไป