มะคำดีควาย

ชื่อท้องถิ่น : ประคำดีควาย(ภาคกลาง),มะซัก,ส้มป่อยเทศ(เชียงใหม่) ,ชะแซ,ซะเหล่เด(กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) , คำดีควาย(ใต้),มะซัก(เหนือ)
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Sapindus emarginatus Wall.
วงศ์ : SAPINDACEAE
ชื่อสามัญ : Soapbery

ลักษณะ : เป็นไม้ยืนต้น สูง 10-30 ซม. ใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับ ใบย่อยรูปไข่หรือรูปไข่แกมขอบขนาน กว้าง 5-7 ซม. ยาว 10-14 ซม. ดอกออกเป็นช่อที่ปลายกิ่ง แยกเพศ อยู่บนต้นเดียวกัน กลีบดอกสีนวล ผลเป็นผลสด รูปกลม

การขยายพันธุ์ : ใช้เมล็ดเพาะเป็นต้นกล้าอ่อน แล้วจึงย้ายไปปลูกในที่ ๆ เตรียมเอาไว้

ส่วนที่นำมาเป็นยา : ผลแก่

สารเคมีและสารอาหารที่สำคัญ : saponin ,emarginatonede ,o-methyl-saponin

สรรพคุณทางยาและวิธีใช้ :

• แก้ชันนะตุ นำเนื้อของผลมะคำดีควาย 1 ลูก แกะแล้วตีกับน้ำสะอาดจนเกิดฟอง เอาฟองที่ได้สระล้างหนังศรีษะเด็กที่เป็นชันนะตุ แผลพุพอง ใช้เพียง 4 – 5 ครั้ง หรือใช้ผล 4-5 ผลทุบพอแตก ต้มกับน้ำประมาณ 1 ถ้วย ปล่อยไว้ให้เย็น ใช้ทาที่หนังศรีษะที่เป็นชันนะตุ วันละ 3 ครั้ง เช้า กลางวันและเย็น

ข้อควรระวัง : เวลาสระ ต้องระวังอย่าให้น้ำจากลูกมะคำดีควายเข้าตา เพราะจะทำให้ตาอักเสบ และไม่ควรใช้บ่อย เพราะจะทำให้ผมร่วง