เอื้องหมายนา

ชื่ออื่น ๆ : เอื้องต้น (ยะลา) , เอื้องใหญ่ (ภาคใต้) , ชู้ไลบ้อง, ซูเลโบ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) , เอื้องเพ็ดม้า (ภาคกลางเกาะสมุย) , เอื้องช้าง (นครศรีธรรมราช) , จุยเจียวฮวย (จีน)
ชื่อสามัญ : crap Ginger, Malay Ginger, Spiral Flag
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Costus speciosus  Smith.
วงศ์ : CROSTACEAE

ลักษณะทั่วไป :

  • ต้น : เป็นพรรณไม้ลงหัว ลำต้นกลมอุ้มน้ำวัดผ่าศูนย์กลางได้ประมาณ 1.5 ซม. และลำต้นมีความสูงประมาณ 1.5-2.5 เมตร ส่วนรากนั้นจะเป็นหัวใหญ่ยาว ตามบริเวณโคนต้นจะติดหัวแข็งคล้ายไม้
  • ใบ : จะออกเรียงกันเป็นเกลียวคล้ายก้นหอย ลักษณะตัวใบนั้นจะเรียวกลม โคนใบมีขนและมีส่วนหุ้มรอบลำต้น ส่วนฐานใบนั้นมน ใบจะมีความกว้างประมาณ 6-7 ซม. และมีความยาวประมาณ 15-20 ซม.
  • ดอก : จะออกเป็นช่อตรงยอด ดอกย่อยจะอยู่รวมกันหนาแน่นดอกย่อยจะมีกลีบเลี้ยงอยู่ 3 กลีบ เป็นแผ่นแบนขอบมนเป็นสีม่วงแดงมีความยาวประมาณ 3-5 ซม. กลีบดอกนั้นจะติดเป็นหลอด ส่วนปลายจะแยกเป็นกลีบสีขาวหรืออกแดงเล็กน้อย ส่วนอีกกลีบหนึ่งจะมีลักษณะคล้ายลิ้น เป็นแผ่นสีขาวตรงกลางสีเหลือง ใบประดับจะเป็นสีม่วงแดงเป็นรูปไข่แต่ละใบประดับนั้นจะมีดอกย่อยอยู่ 1 ดอก เกสรตัวผู้จะมีอยู่ 1 อัน และมีอับเรณูเป็นแท่งยาว ส่วนรังไข่นั้นจะมีประมาณ 2-3 ห้อง และมีไข่อ่อนมาก
  • ผล : จะมีลักษณะกลมมีเนื้อแข็ง เป็นสีแดง และมีกลีบเลี้ยงเหลือติดอยู่ ภายในเมล็ดจะเป็นสีดำ เป็นมัน

ต้นเอื้องหมายนา

ส่วนที่ใช้ : เหง้า ราก ทั้งต้น ใช้เป็นยา

สรรพคุณ :

  • เหง้า รสขมเมา ขับปัสสาวะ แก้บวมน้ำ แก้ตกขาว แก้โรคติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ แก้แผลหนอง อักเสบ บวม ฆ่าพยาธิ เป็นยาถ่ายพยาธิ เหง้าสดมีพิษมากถ้าใช้ในปริมาณมาก จะทำให้ท้องร่วง อาเจียนอย่างรุนแรง ต้องทำให้สุกก่อนนำมากิน
  • ราก รสขมเมา ขับพยาธิ ขับเสมหะ แก้ไอ แก้โรคผิวหนัง
  • ทั้งต้น สมานมดลูก รักษาอาการปวดมวนในท้อง โรคกระเพาะอาหาร ท้องผูก ถ่ายเป็นเลือด

ดอกเอื้องหมายนา