คนทีสอ

3,363 views

คนทีสอ

ชื่ออื่น ๆ : คนทีสอขาว(ชลบุรี),โคนดินสอ (ภาคกลาง จันทบุรี), ดินสอ (ภาคกลาง), สีสอ (ประจวบคีรีขันธ์), มูดเพิ่ง (ตาก), ผีเสื้อน้อย (เหนือ), สีเสื้อน้อย, ดอกสมุทร (เชียงใหม่), ผีเสื้อ (เลย), ทีสอ, เทียนขาว (เพชรบุรี), คุนตีสอ (สตูล)
ชื่อสามัญ : Tree Leaved Chaste Tree, Indian Privet, Indian Wild Pepper
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Vitex trifolia Linn.
ชื่อวงศ์ VERBENACEAE

คนทีสอ
คนทีสอ

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ :

  • ต้นคนทีสอ เป็นไม้พุ่มขนาดกลาง สูงประมาณ 3-6 เมตร ทั้งต้นมีกลิ่นหอม เปลือกลำต้นเรียบ สีเทา เป็นกระสีดำ แตกเป็นร่องตื้นตามยาว
  • ใบคนทีสอ ประกอบแบบนิ้วมือ ออกตรงกันข้าม ใบย่อยรูปไข่ปลายแหลม 3 ใบ กว้าง 2.5-3 เซนติเมตร ยาว 4-6 เซนติเมตร ขอบใบเรียบ ปลายแหลม โคนใบสอบ ท้องใบและหลังใบเรียบ หลังใบสีเขียว ท้องใบเป็นสีนวลขาว มีขน ก้านใบยาว 1-3 เซนติเมตร ก้านใบย่อยสั้นมาก
  • ดอกคนทีสอ ช่อแยกแขนง ดอกมีขนาดเล็กสีฟ้าอมม่วงเป็นช่อยาว ออกที่ยอดหรือตามซอกใบใกล้ปลายกิ่ง ก้านดอกสั้น โคนกลีบดอกเชื่อมติดกันเป็นหลอด ยาว 5-8 มิลลิเมตร ปลายแยกรูปปากเปิด มีขน มี 5 กลีบ กลีบดอกมีขนาดไม่เท่ากัน แบ่งออกเป็น 2 ส่วน ส่วนล่างมี 2 กลีบ ส่วนบนมี 3 กลีบ มีเกสรตัวผู้ 4 อัน รังไข่อยู่เหนือวงกลีบ ยอดเกสรเพศเมียแยก 2 แฉก กลีบเลี้ยงรูปถ้วย โคนติดกัน ปลายแยกเป็น 5 แฉก มีขน
  • ผลคนทีสอ ผลสด รูปทรงกลม เส้นผ่าศูนย์กลาง 3-6 มิลลิเมตร ผลแห้ง ผิวเรียบ เมล็ดเดียว สีเขียวนวล เป็นพวงช่อ เมล็ดเดี่ยวกลม สีน้ำตาล เมื่อสุกมีสีคล้ำหรือดำ

ส่วนที่ใช้เป็นยา : ใบ, ดอก, ผล, ราก, เปลือก, เมล็ด

สรรพคุณคนทีสอ :

  • ใบ รสร้อนสุขุมหอม บำรุงน้ำดี ขับเสมหะ บำรุงธาตุ รักษาโรคตับ ขับลม แก้ไอ แก้หืด ฆ่าพยาธิ แก้ริดสีดวงจมูก แก้ลำไส้พิการ ขับเหงื่อ แช่น้ำอาบแก้โรคผิวหนัง ผื่นคัน รักษาอาการสาบกายในกาย แก้พิษฝีใหญ่ แก้พิษสำแลง และพิษต่างๆ ผสมกับเทียน ขมิ้น พริกไทย รับประทานแก้วัณโรค รักษาโรคเกี่ยวกับลำไส้ แช่น้ำอาบแก้ผื่นคันโรคผิวหนัง โรคปวดข้อ ปวดกล้ามเนื้อ และเป็นยาไล่แมลง
  • ดอก รสหอมฝาด แก้ไข้ แก้หืดไอ ฆ่าพยาธิ บำรุงครรภ์มารดา บำรุงน้ำนม
  • ผล รสร้อนสุขุม แก้คลื่นเหียนอาเจียน แก้ลม ฆ่าพยาธิ แก้หืดไอ แก้ไข้ แก้ริดสีดวงจมูก แก้ปวดตามเนื้อตามข้อ แก้ท้องมาน ขับเหงื่อ
  • เมล็ด รสร้อนสุขุม ระงับปวด เจริญอาหาร ราก รสร้อนสุขุม แก้ไข้ แก้โรคตับ โรคตา ถ่ายน้ำเหลือง ขับเหงื่อ ขับปัสสาวะ
  • รากและใบ ต้มกินแก้ไข้ ให้หญิงหลังคลอดบุตรใหม่ๆรับประทานเป็นยาขับปัสสาวะและขับเหงื่อ
  • ต้น ขับลมในลำไส้ แก้จุกเสียดท้องอืด
  • กระพี้ รักษาอาการคลื่นเหียนอาเจียน  รักษาระดูสตรี
  • เปลือก ใช้รักษาอาการไข้ซึ่งมีอาการกระทำให้เย็น รักษาอาการคลื่นเหียน รักษาหญิงระดูพิการ
คนทีสอ
คนทีสอ
คนทีสอ
คนทีสอ
คนทีสอ
คนทีสอ

คนทีสอ

นอกจากนี้คนที่สอยังมีชนิดใบสีม่วงด้วย เรียกว่า “คนทีสอใบม่วง”  Vitex trifolia var. purpurea มีชื่อสามัญว่า Arabian Lila แต่ไม่พบกล่าวถึงสรรพคุณทางยาว่ามีสรรพคุณเหมือนกันหรือไม่

คนทีสอใบม่วง
คนทีสอใบม่วง